Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowie i sprawność

2 lipca 2018

NR 16 (Czerwiec 2018)

Borelioza

Borelioza – według klasycznej definicji to choroba zapalna wywołana infekcją krętka Borrelii burgdorferi przenoszona na człowieka w wyniku ukąszenia przez zarażonego kleszcza z rodzaju Ixodes. Charakterystyka objawów obejmuje szerokie, wielonarządowe spektrum: od objawów klinicznych skórnych, przez stawowe, neurologiczne aż do kardiologicznych.

Analizując badania prowadzone przez Główny Instytut Sanitarny na przestrzeni ostatnich kilku lat, widać wyraźny wzrost zachorowań na boleriozę. Liczba oficjalnie zarejestrowanych przypadków z 1996 roku nie przekraczała 5 tys. W 2010 roku było to już 10 tys. Na ten moment szacuje się liczbę około 22 tys. przypadków boreliozy w sezonie. Należy wziąć pod uwagę fakt, że nie wszystkie przypadki boreliozy są rozpoznane, wiele z nich nie jest także zarejestrowanych. Polska jest uważana za teren endemiczny, nie ma w naszym kraju terenów niezagrożonych zakażeniem. 

Epidemiologia choroby

Po raz pierwszy bolerioza została opisana 1977 roku przez reumatolog Allen Steere w „Annals of Internal Medicine”. Odkryta w niewielkim miasteczku Lyme w Stanach Zjednoczonych, od którego wzięła swoją nazwę. Wówczas była traktowana jako opis niewyjaśnionych przypadków klinicznych objawiających się bólami stawów niewiadomego pochodzenia. Doktor Steere twierdziła wtedy, że przyczyną jest zakażenie wirusowe. 
W 1982 roku biolog Willy Burgdorfer wyizolował z kleszczy bakterię wywołującą chorobę Lyme. Wyniki opublikowane zostały w czasopiśmie „Science”, a bakteria, którą odkrył, została nazwana jego nazwiskiem.

Charakterystyka krętka Borelii

Istnieje osiem biologicznych rodzajów krętków: Borrelia, Brachyspira, Brevinema, Christispira, Leptonema, Leptospira, Spirochaeta, Treponema.
W Polsce według Stańczak i wsp. na większości obszarów przeważającym gatunkiem jest B. afzelii. Borelioza, jak wcześniej wspomniano, jest chorobą wielonarządową i charakteryzuje się zajęciem skóry, stawów, układu nerwowego i serca, ale także innych narządów. Poszczególne rodzaje krętka będą odpowiadały za manifestację konkretnych objawów czy zainfekowanie danego narządu. 
Do krętków, które najczęściej wywołują chorobę, należą: Borrelia burgdorferi, Borrelia afzalii oraz Borrelia garinii. 
Dodatkowo zostały zidentyfikowane: B. lonestari, B. valaisiana, B. andersonii, B. japonia, B. lusitanie, B. turdae, B. tanukii, B. spielman oraz B. bassettii.

Kleszcz w ekosystemie

Zacznijmy od wyjaśnienia, jaką rolę grają w ekosystemie kleszcze. Jest to typowa rola regulatorowa. Odpowiedzialne są więc za ograniczanie istnienia niektórych słabszych gatunków. Pojawienie się człowieka w miejscach ich naturalnego bytowania wpłynęło więc na ich naturalną reakcję, do której są stworzone, a więc regulację poprzez atak i unicestwienie oraz wymieranie słabszego gatunku w procesie choroby.

Sezon na kleszcze 

Wiosną i latem najczęściej spotykamy się z TBD (tick-borndiseaases). To okresy ciepłe, wilgotne, a taki klimat sprzyja rozwojowi pajęczaków. W związku z tym, że rozwój turystyki i rekreacji staje się coraz bardziej popularny, szukamy miejsc położonych blisko natury, optymalnych do aktywnego wypoczynku, ale jednocześnie stanowią one naturalne środowisko dla kleszczy. 
Do najczęściej spotykanych TBD zaliczamy: boreliozę, odkleszczowe zapalenie mózgu, babeszjozę oraz riketsjozy. Co ważne, by doszło do rozprzestrzenienia się infekcji w innym żywym organizmie, musi być kontakt z kleszczem, który jest zakażony. Nie ma na ten moment badań dowodzących o możliwości przeniesienia chorób odkleszczowych w inny sposób. 
Dlatego zanim zaczniemy panikować i przyjmować antybiotyki, warto wykonać badania w kierunku chorób odkleszczowych kleszczowi, z którym mieliśmy kontakt. Badania przesiewowe nad kleszczami wskazują, że w niektórych regionach Polski, gdzie pajęczaki bytują najliczniej, tj. województwo warmińsko-mazurskie, podlaskie i opolskie, nawet 30% kleszczy jest zakażona patogenami wywołującymi objawy tick-born diseases. 
Jeśli doszło do ukąszenia, należy skontaktować się z lekarzem i wykonać badania. Zaczynamy od najprostszych testów, a jeśli okaże się, że kleszcz był zakażony, wtedy warto skupić się na szerszej diagnostyce własnej, a następnie  podjąć leczenie antybiotykami przepisanymi przez lekarza prowadzącego. 

Siedliska kleszczy

Przede wszystkim chciałabym obalić mit, jakoby kleszcze spadały z drzew. Pajęczaki te nie żyją na drzewach i nie skaczą na przechodzących żywicieli. Jeśli chodzi o drzewa, to przesiadują na spodniej stronie liści, głównie na ich końcach lub na gałęziach. Najbardziej jednak lubią obszary przejściowe między dwoma różnymi typami roślinności, np.: brzegi lasów z graniczącymi łąkami, polany, błonia nad rzekami i stawami, zagajniki z zaroślami. Obszary, gdzie las liściasty przechodzi w iglasty lub odwrotnie – obszary zarośnięte paprociami, jeżynami, czarnym bzem i leszczyną.

Zakażenie?

Kleszcze (najczęściej gatunki Ixodes ricinus oraz Icodes persulcatus) mogą przenosić bakterie między sobą oraz między innymi zwierzętami oraz ludźmi. Do namnażania się krętków dochodzi w jelicie cienkim kleszcza, skąd przechodzą do krwiobiegu, a następnie obecne są w gruczołach ślinowych. 
Stąd podczas ukąszenia, wpicia się kleszcza, dochodzi do  zakażenia poprzez zranione miejsce na skórze innego organizmu żywego. Tu ważna jest obserwacja – potencjalne zakażenie objawi się  w ciągu jednej, dwóch dób od kontaktu.

Charakterystyka kliniczna boreliozy

Najważniejsza obserwacja po zetknięciu się z zarażonym kleszczem trwa od 3 do 30 dni. Wtedy drobnoustroje wędrują w powierzchownych warstwach skóry i mogą wywołać charakterystyczny dla choroby rumień wędrujący. Mogą również wnikać do okolicznych węzłów chłonnych lub rozsiewać się w różnych narządach. Nie zawsze w obrazie klinicznym wystąpi rumień. 
Abrisk i Hovmark podzielili chorobę na dwa stadia kliniczne. 

  • Pierwsze stadium to borelioza wczesna charakteryzująca się pojawieniem rumienia oraz chłoniakiem limfocytarnym skóry. 
  • Drugie stadium to borelioza późna –  oprócz rumienia rozsianego następuje rzutowanie objawów na inne narządy w postaci chorób przewlekłe trwających powyżej 12 miesięcy.

Rumień wędrujący (EM, Erythema migrans) – występuje u 50–70% przypadków chorobowych. Na początku zmiana widnieje jako mała, czerwona plamka lub grudka, która stopniowo rozszerza się. Niekoniecznie musi być owalna. Najczęściej zlokalizowana na tułowiu oraz kończynach u dorosłych. U dzieci często na szyi i głowie. Podczas wystąpienia rumienia bardzo często obserwuje się również objawy grypopodobne, podwyższoną temperaturę, osłabienie.
Chłoniak limfocytowy skóry (BL, Borrelial lymphoma) – występuje dość rzadko, bo u 1–5% przypadków zakażonych. Jest to postać małego guzka umiejscowionego na płatku usznym lub gruczole piersiowym. 
Neuroborelioza (NB, Neuroboreliosis) – zmiany chorobowe, które dotyczą struktur centralnego i obwodowego układu nerwowego. W zależności od czasu występowania objawów wyróżniamy wczesną fazę (trwającą do 6 miesięcy) i późną postać (od 6 miesięcy do kilkunastu lat). 
Dotychczas nie zostały opisane konkretne kryteria do rozpoznania NB. Na ten moment lekarze kierują się wytycznymi obejmującymi czas występowania objawów, stwierdzenie występowania swoistych przeciwciał przeciwko Borrelia sp. wytwarzanych wewnątrzoponowo. 
Postać kardiologiczna (LC, Lyme carditis) – mięsień sercowy zajęty przez chorobę to dość rzadka sytuacja notowana u około 4–10% pacjentów z BB w Stanach Zjednoczonych i 0,3–0,5% przypadków odnotowanych w Europie. Najbardziej kardiogennym z krętków jest Borrelia burgdorferi s.s.
Postać układowa mięśniowo-stawowa (LA, Lyme arthritis) – największym neurotropizmem w tym przypadku charakteryzuje się krętek Borrelia garrini. Spotykamy go w Azji i Europie. Objaw rzutuje na przewlekłe, okresowe bóle stawów. Okresowo może dochodzić do remisji i występowania rzutów choroby. 
Postać skórna (ACA, Acrodermatitis chronica atrophicans, choroba Herxheimera) – późna postać choroby. Może wystąpić dopiero po latach od zakażenia. Charakteryzuje się rozległymi, rozsianymi po całym ciele zmianami skórnymi z okresowym pojawieniem się obrzęków, występowaniem bólu, świądu czy pieczenia. 

Diagnostyka laboratoryjna

Metody pośrednie – analiza serologiczna. Badania serologiczne służą do oceny odpowiedzi humoralnej na kontakt z krętkiem Borelii. W pierwszym momencie od zakażenia w 2-3 tygodniu występuje pojawienie się przeciwciał IgM skierowanym przeciwko białku flagelliny, p41 oraz OspC. Po około 4–6 tygodniach pojawiają się przeciwciała w klasie IgG. Dlatego jeśli borelioza trwa u pacjenta dłuższy czas, powinny być obecne dodatnie obie klasy przeciwciał. 
Dalsze metody diagnostyczne to TEST ELISA – słabo miarodajny i często fałszywie ujemny. Zalecany w pierwszym etapie badań serologicznych. Stosowana jest w tym przypadku  technika immunoenzymatyczna. Ponieważ jest mało czułym testem, zaleca się wykonanie niezależnie od jego wyniku testu WESTERN BLOT. Z uwagi na fakt, że przeciwciała w organizmie człowieka mają zdolność utrzymywania się nawet długimi latami, istnieje możliwość wykonania nowocześniejszych, bardziej czułych testów. Obecnie najbardziej skuteczną metodą wykrywania krętka infekcji jest jego bezpośrednia hodowla lub technika z wykor...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy