Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowie i sprawność

20 sierpnia 2019

NR 23 (Sierpień 2019)

Dieta i suplementacja u sportowców z RZS

0 67

Reumatoidalne zapalenie stawów, potocznie zwane RZS, jest przewlekłą układową chorobą tkanki łącznej o podłożu immunologicznym i nieznanej etiologii. Charakteryzuje się postępującym przewlekłym procesem zapalnym, obejmującym błony maziowe stawów.

Charakterystycznymi objawami RZS są ból i obrzęk stawów, a dotyczy to zazwyczaj ramion, nadgarstków i stóp, rzadziej dużych stawów, np. kolanowych lub barkowych. Niemal zawsze objawem zapalenia stawów jest poranna sztywność o różnym czasie trwania, zwykle ponad godzinę. Zmiany często występują symetrycznie.

RZS dotyczy coraz większej liczby osób na świecie, a w Polsce dotyka około 2% populacji. Szczyt zachorowań przypada na 40–60 rok życia, przy czym choroba cztery razy częściej dotyka kobiet niż mężczyzn. 

Przyczyny choroby

Duży wpływ na pojawienie się choroby mają nieprawidłowy styl życia, czyli brak snu, regeneracji i odpoczynku zarówno fizycznego, jak i psychicznego, źle zbilansowana, niedoborowa dieta, częste infekcje, alergie i nietolerancje pokarmowe, a także przewlekły stres. Leczenie polega na podawaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych i leków przeciwbólowych. Wsparciem farmakoterapii powinna być odpowiednio prowadzona dietoterapia, bowiem leki przepisywane w tym schorzeniu mogą wpływać na zaburzenia wchłaniania składników odżywczych z układu pokarmowego, m.in. witamin z grupy B. Uzupełnianie niedoborów zależy od ilości i rodzaju przyjmowanych leków. Przykładowo, terapia sterydami może wywierać negatywny wpływ na układ kostno-szkieletowy, zalecane jest wtedy zwiększone spożycie produktów bogatych w wapń i witaminę D.


REKLAMA


Dietoterapia 

Zalecana jest dieta przeciwzapalna śródziemnomorska z ograniczeniem produktów nasilających wydzielanie histaminy, do których należą m.in.: pomidory, szpinak, banany, cytrusy, truskawki, wiśnie, nasiona roślin strączkowych, surowe i dojrzewające mięso, kakao, mocna kawa i herbata oraz alkohol – warto takze uwazac na grejpfruty ze wzgledu na rekacje z lekami. Należy ograniczyć także niektóre przyprawy, takie jak cynamon i gałka muszkatołowa. 

Dieta osoby chorej na RZS powinna być przede wszystkim przeciwzapalna. Charakteryzuje się wyeliminowaniem z niej czynników prozapalnych z pożywienia, takich jak: nasycone kwasy tłuszczowe, produkty o wysokim ładunku glikemicznym i duża zawartość tłuszczów nasyconych trans, soli i cukru. Powinna być sezonowa, złożona ze świeżych warzyw i owoców, dobrej jakości białka, tłuszczów i węglowodanów. 

Warzywa i owoce 

Zalecana jest wysoka podaż warzyw i owoców będących źródłem cennych antyoksydantów, witamin i składników mineralnych, a także stosowanie świeżych ziół i przypraw (tymianek, kurkuma, ostropest plamisty, kminek, kolendra, melisa, rozmaryn). Cennymi warzywami w walce z chorobą są warzywa bogate w związki siarkowe, takie jak: cebula, czosnek, por czy szparagi. Owoce i warzywa zawierają spore ilości witaminy C, która koreluje z wytwarzaniem kolagenu. Kolagen dostarczymy do organizmu, włączając do jadłospisu gęste wywary na kościach czy galaretki owocowe. Kolagen można przyjmować również w postaci suplementów diety. Pomoże to zniwelować bolesne objawy choroby oraz poprawi ogólną kondycję osoby borykającej się z RZS.

Kwasy tłuszczowe

Zaleca się wprowadzenie do diety źródeł jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, takich jak oliwa z oliwek, ryby czy awokado. Posiłki komponuje się pod kątem niskiego ładunku glikemicznego, zamiany produktów mącznych na te z pełnego przemiału (grube kasze, razowy i pełnoziarnisty chleb, płatki zbożowe pełnoziarniste), a także zwiększenie spożycia wody mineralnej w ciągu dnia, by w pełni wykorzystać korzystne działanie błonnika. Niezwykle ważna jest także odpowiednia podaż białka w diecie, dobrana indywidualnie do każdego pacjenta. Dobrym źródłem białka w diecie będą ryby, jaja oraz dobrej jakości nabiał kozi i owczy.

Należy natomiast ograniczyć do minimum kwasy tłuszczowe nasycone pochodzące z mięsa, wędlin, masła czy smalcu. Zaleca się także wyeliminowanie z jadłospisu nabiału z mleka krowiego, zwłaszcza pełnotłustego. Często polecana jest dieta wegetariańska. W licznych badaniach potwierdzano korzystny wpływ różnych odmian diety wegetariańskiej na przebieg RZS. 

Wywary 

Warto wprowadzić do diety wywary na kościach. Jest to źródło energii i cennych składników odżywczych, takich jak wapń, fosfor i potas, a także – będący rezultatem długiego gotowania – kolagen, który jest podstawowym składnikiem tkanki łącznej. Włókna kolagenowe są fundamentalnym budulcem stawów, także skóry, ścięgien i kości. Kolagen odpowiedzialny jest m.in. za produkcję odpowiedniej ilości mazi stawowej, wpływa także na stan chrząstki poprzez zapewnienie jej twardości i elastyczności. Dodatkowo ogranicza aktywność enzymów odpowiedzialnych za bóle reumatyczne oraz przyśpiesza odnowę zmienionych chorobowo tkanek. Wzmożona aktywność fizyczna (np. uprawianie sportów wyczynowych) staje się podstawową przyczyną zwiększonego niszczenia kolagenu, a także zaburzeń w jego odnowie. Zaburzenia te powodują bóle kręgosłupa, problemy z poruszaniem się i sztywnością stawów.

Suplementacja     

Wyniki badań udowadniają, że poprzez regularne uzupełnianie kolagenu w organizmie można skutecznie przeciwdziałać lub opóźniać pojawienie się wymienionych objawów. Kolagen występuje w różnych produktach spożywczych, m.in. w galaretkach. W przypadku czynnych sportowców zalecane jest także stosowanie dostępnych na rynku suplementów bogatych w wysokoskoncentrowany i łatwo przyswajalny kolagen, np. w postaci płynnej. Niezdenaturowany kolagen typu II jest od lat stosowanym suplementem diety wspomagającym leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów.
    
Witamina C należy do antyoksydantów, które wspomagają regenerację układu kostno-stawowego. Jest ona niezbędna do wytwarzania kolagenu. Tworzenie kolagenu wspomaga także kwas eikozapentanowy, dlatego polecane jest jego suplementowanie. 

Naturalnym źródłem kwasu askorbinowego są przede wszystkim pokarmy pochodzenia roślinnego, zwłaszcza owoce i warzywa. Oprócz witaminy C dostarczają również wielu innych cennych przeciwutleniaczy, jak witamina E. Do diety warto włączyć także przyprawy, takie jak kurkuma czy imbir, zawierają bowiem bioaktywne związki o silnych właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych.

Warto wspomnieć także o składnikach mineralnych, takich jak cynk i siarka. Siarka bierze udział w procesach syntezy mukopolisacharydów podczas tworzenia się chrzęstnej tkanki łącznej układu kostno-ruchowego. Głównymi źródłami cynku w diecie są mięso, rośliny strączkowe, orzechy i nabiał. Siarka natomiast występuje naturalnie w pokarmach bogatych w białko, a także w czosnku, chrzanie oraz cebuli. 
Jednym z czynników mogących nasilać stan zapalny w obrębie stawów jest niedobór magnezu, który może prowadzić także do zaburzeń gęstości mineralnej kości, dlatego ważna jest jego odpowiednia podaż w diecie lub uzupełnianie za pomocą odpowiednich preparatów.

Kolejnym ważnym składnikiem jest glukozamina. To naturalna substancja, która regeneruje stawy oraz nabudowuje nową, zdrową chrząstkę. Pomaga także zmniejszać ból i zachować elastyczność stawów.

Siarczan glukozaminy może leczyć stany zapalne stawów i ścięgien. Przyjmuje się, że 210–250 mg/kg/dzień siarczanu glukozaminy w połączeniu z 170–200 mg/kg/dzień siarczanu chondroityny znacznie poprawiały zmiany w obrębie układu kostno-stawowego, ale po stosowaniu kilka miesięcy. 

U pacjentów cierpiących na RZS obserwowano zmiany w składzie fizjologicznej flory jelitowej, ze znacznym wzrostem ilości Clostridium perfringens. Zmiana sposobu odżywiania ma duży wpływ na skład mikroflory jelitowej, która ma ogromny wpływ na prawidłowe działanie układu immunologicznego. Dysbioza jelitowa może prowadzić do powstawania stanu zapalnego, a w konsekwencji do pogorszenia stanu zdrowia całego organizmu. Prawidłowo dobrana dieta oraz bezpośrednie dostarczanie bakterii w formie probiotyków z zewnątrz wspomaga układ immunologiczny zlokalizowany w jelitach.

Mimo uzyskanego postępu w zakresie leczenia dietetycznego RZS problematyka ta wymaga dalszych, szerzej zakrojonych badań. Podstawą strategii żywieniowej dla osób zmagających się z RZS powinna być dobrze zbilansowana, przeciwzapalna dieta oparta na sezonowych produktach. 

Piśmiennictwo

  • Aho K., Heliovaara M., Risk factors for rheumatoid arthritis. Ann Med, 2004; 36: 242-51.
  • Briony T., Manual of dietetic practice. Wiley Blackwell; 3rd Editio, 2001: 588–592.
  • Cramp F., Hewlett S., Almeida C. et al.: Non-pharmacological interventions for fatigue in rheumatoid arthritis (Review). Cochrane Collaboration 2013.
  • Curtis L. (2016), Nutritional research may be useful in treating tendon injuries. Nutrition 32, 617–619.
  • Fortin P. R., Lew R. A., Liang M. H., Validation of meta-analysis: The effects of fish oil in rheumatoid arthritis. J Clin Epidemiol, 1995; 48: 1379-90.
  • Gröber U., Schmidt J., Kisters K.(2015), Magnesium in Prevention and Therapy. Nutrients 7.
  • Gupta A. B., Mosharrof H. A. K., Role of omega-3 fatty acid supplementation with indomethacin in suppression of disease activity in rheumatoid arthritis. Bangladesh Med Res Counc Bull 2009; 35: 63–68.
  • Hagen K. B., Byfuglien M. G., Falzon L. et al., Dietary interventions for rheumatoid arthritis (Review). Cochrane Collaboration 2009.
  • Klareskog L., Alfredsson L., Rantapaa-Dahlqvist S., Berglin E., Stolt P., Padyukov L., What precedes development of rheumatoid arthritis?. Ann Rheum Dis, 2004 Nov; 63 Suppl 2: ii28-ii31.
  • Miles E. A., Calder P. C., Influence of marine n-3 polyunsaturated fatty acids on immune function and a systematic review of their effects on clinical outcomes in rheumatoid arthritis. British Journal of Nutrition 2012; 107: 171–184.
  • Sköldstam L., Hagfors L., Johansson G., An experimental study of a Mediterranean diet intervention for patients with rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis 2003; 62: 208–214.
  • Smolen S. J., Landewè R., Breedveld F. C. et al., EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biological disease-modifying antirheumatic drugs: 2013 update.
  • Stulnig T.M., Immunomodulation by polyunsaturated fatty acids: mechanisms and effects. Int Arch Allergy Immunol, 2003; 132: 310-21.
  • Tatara T., Snakowska P., The role of diet in rheumatoid arthritis – systematic review of research, Borgis – Medycyna Rodzinna 2/2015, s. 70–78. 
  • Taskesen A., Ataoglu B., Ozer M., Demirkale I., Turanli S. (2015), Glucosaminechondroitin sulphate accelerates tendon-to-bone healing in rabbits. Eklem Hastalik Cerrahisi 26:77–83 
  • Wiland P., Czynniki i zdarzenia predysponujące i/lub zmniejszające ryzyko wystąpienia reumatoidalnego zapalenia stawów [w:] J. Szechiński i P. Wiland, Wczesne reumatoidalne zapalenie stawów. Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław, 2004, s. 77–90.
  • Zimmerman-Górska I., Postępy Reumatologii Klinicznej, Warszawa 2014, Wydawnictwo Lekarskie PZWL; ISBN 978-83-200-4805-6, s. 43–50.

Przypisy

    Emilia Ptak

    Dietetyk ze specjalnością dietetyki klinicznej oraz sportowej. Ukończyła studia licencjackie i magisterskie na kierunku dietetyka w Collegium Medicum UMK Bydgoszcz. Współzałożycielka Poradni MedFood. Jest szkoleniowcem dla wielu firm zewnętrznych. W MedFood prowadzi nie tylko pacjentów, ale również szereg autorskich szkoleń i webinariów. Pisze artykuły dla cenionych czasopism branżowych. Występuje na licznych wydarzeniach i konferencjach dietetycznych. Wielokrotnie brała udział w akcjach profilaktycznych promujących zdrowie, np. „Polko, bądź zdrowsza”. Na bieżąco bierze udział w szkoleniach, nieustannie poszerzając swoją wiedzę.

    Paulina Ihnatowicz

    Dietetyk ze specjalnością dietetyki klinicznej oraz sportowej. Ukończyła studia licencjackie i magisterskie na kierunku Dietetyka w Collegium Medicum UMK Bydgoszcz. Dodatkowo uzyskała tytuł licencjata na kierunku Administracja Zdrowiem Publicznym. Współzałożycielka Poradni MedFood. Obecnie studiuje online na uczelni amerykańskiej Functional Medicine University. Od drugiej połowy 2017 roku rozpoczyna doktorat z dietetyki. Jest szkoleniowcem dla wielu firm zewnętrznych. W MedFood prowadzi nie tylko pacjentów, ale również szereg autorskich szkoleń i webinariów. Pisze artykuły dla czasopism branżowych. Występuje na najważniejszych wydarzeniach i konferencjach dietetycznych. Podejmowała współpracę przy wielu projektach promujących zdrowy styl życia. Była prezesem Stowarzyszenia Propagatorów Zdrowia “Medella”, nabierając doświadczenia dietetycznego np. w warsztatach żywieniowych dla dzieci przedszkolnych. Na bieżąco bierze udział w szkoleniach, stale rozszerzając swoją wiedzę.