Dołącz do czytelników
Brak wyników

Trening

19 czerwca 2019

NR 22 (Czerwiec 2019)

Genetyka w sporcie – rusz swój potencjał

0 87

Nie żyjemy w czasach wielkiego kryzysu, nie mamy przed sobą wielkiej wojny czy wyzwań, którym musimy sprostać. Bohater stał się synonimem osoby, która jest w stanie skręcić meble z marketu lub zawiesić obrazek tak, aby wisiał prosto.

W XXI wieku sami musimy stawiać sobie wyzwania oraz cele, których osiągnięcie pozwoli nam na przyczepienie sobie plakietki „bohatera”, dlatego też obserwujemy wielki boom na kształtowanie sylwetki, stawiamy sobie coraz ambitniejsze wyzwania fizyczne – maratony, ultramaratony, biegi z przeszkodami, crossfit.

Wybieramy dyscypliny sportowe, w których liczy się nie tylko siła fizyczna, ale też umiejętność wyprzedzania ruchów przeciwnika, np. brazylijskie jiu jitsu, lub po prostu w starym dobrym stylu zamykamy się w piwnicach i dźwigamy żelastwo na wzór Arnolda – bo sprawne, silne oraz dobrze zbudowane ciało powoli staje się synonimem ciężkiej pracy oraz sukcesu. 

Jeżeli opanujesz swój umysł oraz swoje ciało, wtedy sky is the limit. 

Do osiągnięcia naszych celów wybieramy odpowiednie schematy dietetyczne, suplementację i pracujemy na sukces. Często droga do celu dla każdego z nas jest inna – dla jednych to prosta droga bez przeszkód, inni jednak mają bardziej pod górkę. Dlaczego indywidualności są tak istotne w kwestiach sportu? Dlaczego ktoś pomacha sztangą dwa razy i ma bicepsy niczym Popey po szpinaku, a ktoś inny po latach treningu nie zbliży się nawet do takiego pułapu? Dlaczego ktoś jest urodzonym sprinterem, a ktoś inny maratończykiem? 

Odpowiedź wydaje się tak prosta, a jednocześnie tak trudna – genetyka, czyli dziedzina, która obecnie przeżywa swój intensywny rozwój i która może być game changerem w kwestii wyników sportowych czy też sylwetkowych. 

Genetyka – co już wiemy?

Zdolności atletyczne zależą od wielu czynników – wpływ środowiska, genetyka czy ilość włożonej pracy w rozwój zawodniczy/sportowy będą dominowały nad rozwojem atletyzmu u sportowca. Zatem możemy założyć, że genetyka to nie wszystko. Idąc tropem myśli autora książki The Sports Gene: Inside the Science of Extraordinary Athletic Performance  Davida Epsteina: „Ciężka praca pokonuje talent, kiedy talent nie pracuje ciężko”.

Jednym z czynników wpływających na zdolności atletyczne będzie udział rodzaju włókien mięśniowych, których rozkład wpłynie na to, czy jesteśmy urodzonymi sprinterami czy maratończykami. 

Rozróżniamy dwa rodzaje włókien mięśniowych – szybko- i wolnokurczliwe. 

  • Włókna szybkokurczliwe – ich dominacja jest istotna dla osób, które wykonują jednostki eskplozywne, gdzie nie liczy się czas, ale tempo pracy. Większa ilość włókien szybkokurczliwych będzie predysponować do takich dyscyplin jak lesprinty, skoki, rzuty, kolarstwo torowe, większość gier zespołowych, tenis, czyli wszędzie tam, gdzie liczy się praca w szybkich zrywach, gdzie nie musimy pracować długo na przemianach tlenowych. 
  • Włókna wolnokurczliwe – dominacja tych włókien sprzyja wykonywaniu jednostek typowo tlenowych, osoby z przewagą włókien wolnokurczliwych odnajdą się w takich dyscyplinach sportowych jak maratony, thriathlony, kolarstwo, czyli wszystkie dyscypliny sportu, gdzie spodziewamy się długotrwałego wysiłku fizycznego, gdzie dominują przemiany tlenowe. 

Co genetyka ma z tym wspólnego?

No cóż, badania wykazują, że czynniki genetyczne mogą być podłożem 30–80% różnic pomiędzy wynikami sportowymi osiąganymi przez dane jednostki, nawet kiedy mówimy o członkach jednej rodziny czy nawet bliźniakach. 

Wyróżniamy dwa geny, które będą dominowały w kwestii predysponowania nas do wykonywania konkretnych zadań sportowych  ACTN3 oraz ACE. Będą one wpływały na rodzaj włókien mięśniowych budujących nasz mięsień; są również bezpośrednio powiązane z wydolnością oraz siłą mięśniową. 

Zaburzenia w genie ACTN3 doprowadzają do zmniejszenia aktywności włókien szybkokurczliwych, zwiększając tym samym dominację włókien wolnokurczliwych, czyli tworzą predyspozycję do wysiłków typowo tlenowych. Natomiast zaburzenia w ACE doprowadzają do zwiększenia ilości włókien mięśniowych szybkokurczliwych – czyli tych, które predysponują atletę do bardziej eksplozywnych czynności. 

Wiele innych genów o różnych funkcjach jest powiązanych pośrednio lub bezpośrednio z wynikami sportowymi. Niektóre biorą udział w funkcjonowaniu mięśni szkieletowych, podczas gdy inne odgrywają rolę w produkcji energii dla komórek, komunikacji między komórkami nerwowymi lub innymi procesami komórkowymi. W wielu innych badaniach zbadano różnice w całych genomach elitarnych sportowców w celu ustalenia, czy określone obszary genomu są związane z atletyką. W tych badaniach zidentyfikowano ponad 150 różnych odmian związanych z wynikami sportowymi. Jednak większość została znaleziona tylko w jednym lub kilku badaniach, a znaczenie większości tych zmian genetycznych nie zostało zidentyfikowane, dlatego też ciągle czekamy na rozwój badań nad poszczególnymi genami, a także efektami treningu lub predyspozycji sportowych.

Zatem co możemy zrobić, aby poruszyć swoje geny i osiągnąć jak największy sukces? Nad czym możemy pracować, co możemy poprawić?

Sen 

Sen jest stanem fizjologicznym, w którym dochodzi do intensywnej regeneracji naszego ciała/organizmu. Pozornie proste, jednak problem i rzeczy, na które wpływa sen, są znacznie bardziej skomplikowane niż by się nam wydawało – regulacja oraz jakość snu nie tylko zależy od naszych genów, ale też wpływa na to, co się dzieje z innymi genami. 

Sen regulowany jest przez białka Clock oraz Bmal, które wpływają na całą kaskadę następnych elementów epigenetycznych oraz działają stymulująco na takie elementy, jak Sirt 1 – odpowiedzialne za długowieczność oraz stymulujące wytwarzanie ATP. Co więcej, odpowiedni rytm dobowy wpływa na ekspresję PGC 1a – odpowiedzialnego za syntezę nowych PGC 1a. Nie tylko stymuluje powstawanie nowych mitochondriów, ale wpływa na remodelowanie włókien mięśniowych do typu A, które zdecydowanie lepiej pracują w procesach tlenowych niż glikolitycznych, dzięki czemu usprawnia procesy lipolizy oraz użytkowania energii pochodzącej z przemian kwasów tłuszczowych. Dlatego odpowiednia stymulacja tego genu poprzez dobrze dobrany tryb życia czy też odpowiednią suplementację/odżywianie będzie istotna dla osób, których główną dominantą w sporcie jest wysiłek typowo tlenowy. 
PGC 1a jest również jednym z elementów kontrolujących...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy