Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowie i sprawność

1 marca 2019

NR 20 (Luty 2019)

Grzybica

Od kilku dekad obserwujemy wzrost liczby infekcji skórnych spowodowanych zakażeniami na podłożu grzybiczym i wiele wskazuje na to, że trend ten nie ulegnie zmianie w ciągu najbliższych 20–30 lat.

Przewlekłe infekcje grzybicze wywoływane są głównie przez proste grzyby patogenne, które znajdują siedliska idealne do ich rozwoju. Dane statystyczne z ostatnich lat wskazują, iż praktycznie każdy mieszkaniec Ziemi miał lub ma kontakt z patogennymi grzybami. Zakłada się, że nawet 20% Polaków cierpiało lub cierpi na uporczywe zmiany skórne w obrębie stóp. Z tego u 75% chorych stwierdzono współistnienie grzybicy stóp i zmian grzybiczych na skórze gładkiej pozostałych części ciała.
 
Szacuje się, iż królestwo grzybów składa się z około 50–70 tys. gatunków. Jedynie kilkanaście z nich tak naprawdę wywołuje infekcje, które stanowią 90% wszystkich infekcji grzybiczych u człowieka.
 
Grzyby zasiedlają praktycznie każde środowisko, w którym egzystuje człowiek, dlatego też organizm ludzki znajduje się niejako w symbiozie z tymi organizmami. Grzyby niepatogenne, zasiedlające ludzką skórę, stanowią naturalną florę ochronną, której główną funkcją jest przeciwdziałanie rozwojowi gatunków szkodliwych.
 
Czynnikami sprzyjającymi zakażeniom jest przerwanie ciągłości skóry lub infekcja błon śluzowych. Kolejne czynniki, jakie ułatwiają rozwój grzybów, to ciepło i wilgoć. Dlatego miejsca na skórze o podwyższonej wilgotności są szczególnie narażone na zakażenie.Naszą skórę atakują trzy rodzaje mikroorganizmów grzybowych: dermatofity, drożdżaki oraz szeroko pojęte pleśnie.
 
Jednym z pierwszych objawów rozwijających się dermatofitów na skórze jest złuszczenie naskórka połączone ze swędzeniem. W przypadku inwazji i rozwoju grzybów na naszych stopach – skóra przyjmuje biały, martwiczy wygląd z ogniskami krwawienia.
 
Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku rozwoju patogenu w paznokciach stóp – obserwujemy wtedy inwazję szeroko pojętych grzybów pleśniowych. Objawy te mogą nie być charakterystyczne – zwłaszcza w przypadku rozwoju kilku gatunków jednocześnie, dlatego zawsze wskazane jest wykonanie testów mykologicznych w celu określenia rodzaju patogenu, który nas zaatakował!
 
Większość z dolegliwości jest spowodowana inwazją mikroskopijnych patogenów grzybowych zasiedlających miejsca wilgotne, ciepłe i ciemne. Jeśli dodatkowo grzyby mają  dostęp do zrogowaciałego naskórka i potu, to warunki do bezproblemowego namnażania się i przejścia w formy inwazyjne są gotowe.
 
Takie warunki stwarzamy sami, przez wiele godzin nosząc obuwie oraz przebywając w miejscach, w których występuje zwiększone ryzyko zakażenia, czyli w pomieszczeniach użyteczności publicznej, takich jak salony kosmetyczne, baseny, sauny czy kluby fitness.

Jeśli dojdzie do zakażenia – z czego najczęściej nie zdajemy sobie sprawy aż do chwili wystąpienia objawów – a my włożymy stopę do buta, zakażamy przy okazji i jego wnętrze. W rezultacie nawet po kuracji -środkami przeciwgrzybiczymi mamy w swoim bezpośrednim otoczeniu źródła patogenów atakujących powtórnie skórę czy paznokcie naszych stóp.
Niestety, grzyby cechują się bardzo szybkim namnażaniem. Zdarza się więc bardzo często, iż jeden z domowników przyniesie strzępek grzyba ze sobą, a po kilku dniach patogen zasiedla wszystko, z czym ma kontakt.

Objawy, profilaktyka i leczenie

Grzyby strzępkowe, oprócz wywoływania swędzenia, mogą być bardzo niebezpieczne dla osób:

  • przyjmujących leki (antybiotyki, hormony, leki cytotoksyczne czy immunosupresyjne), 
  • starszych i kobiet w ciąży,
  • z zaburzeniami metabolicznymi, 
  • będących nosicielami wirusowego zapalenia wątroby i HIV,
  • po specjalistycznych zabiegach kardiochirurgicznych czy transplantacyjnych.

Grzyby, oprócz form inwazyjnych, wytwarzają związki chemiczne (endotoksyny i aflatoksyny) przeciwdziałające rozwojowi innych organizmów oraz dostosowujące środowisko życia do ich optymalnych wymagań – wpływają szkodliwie m.in. na układ nerwowy człowieka oraz wykazują właściwości kancerogenne.
 
Zwalczanie zakażeń grzybiczych jest bardzo trudne i jednocześnie niebezpieczne z uwagi na potencjalne skutki uboczne wynikające ze stosowania preparatów przeciwgrzybiczych. W terapii używa się chemioterapeutyków zaburzających metabolizm komórek grzybowych. Obecnie stosowane preparaty działają bardzo szkodliwie na komórki skóry oraz komórki wątroby i ich stosowanie może odbywać się wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza. W każdym wypadku leczenie (a jeszcze lepiej przeciwdziałanie) powinno rozpocząć się natychmiast, jeśli tylko zaistnieje podejrzenie infekcji grzybiczej.

Na obraz kliniczny grzybicy stóp składają się cztery typy klasyfikowane jako oddzielne jednostki chorobowe:

  • grzybica międzypalcowa, 
  • grzybica potnicowa, 
  • grzybica złuszczająca,
  • grzybica wrzodziejąca. 

Każdy z typów jest powodowany innymi czynnikami sprawczymi, ale wspólnym czynnikiem etiologicznym jest niekontrolowany rozwój form patogennych.
 
Grzybica międzypalcowa Jest najczęstszym objawem inwazji i rozwoju form patogennych na stopach. Pierwsze objawy możemy zaobserwować najczęściej pomiędzy czwartym a piątym palcem, gdzie znajdują idealne warunki do bytowania i rozwoju grzybów. Po kilku dniach formy inwazyjne atakują paznokcie oraz pozostałe miejsca na skórze stóp, podeszwę i grzbiet stopy czy też skórę na pięcie. Skóra zainfekowana staje się biała lub szara, swędząca i wilgotna oraz oddziela się od reszty tkanek, powodując intensywne krwawienia. Jeżeli pozostaje nieleczona, to w kolejnym etapie powstałe zranienia ulegają infekcjom, co z kolei prowadzi do zakażenia ogólnoustrojowego. Równocześnie rozwijające się patogeny atakują płytkę paznokciową oraz obszary wokół paznokcia.

Grzybica na podłożu potnicowym 

Jest inną postacią zakażenia grzybami i objawia się zgrupowaniem pęcherzyków z płynem surowiczym najczęściej na podeszwach stóp, w przestrzeniach międzypalcowych i skórze na piętach. Po kilku dniach lub tygodniach pęcherzyki powiększają się, a następnie pękają. Skóra ulega złuszczeniu a w miejscu pęknięć pojawiają się rany, które mogą ulegać powtórnej infekcji.

Zmiany o charakterze potnicowym (egzemy)

Na stopach bardzo często występują równolegle ze zmianami na skórze dłoni, którym z kolei towarzyszy uporczywy świąd oraz występowanie charakterystycznych pęcherzyków z płynem surowiczym. W przypadku zmian na podeszwach stóp chorzy nie skarżą się na występowanie świądu. Należy zwrócić uwagę, iż równocześnie z niepokojącymi objawami na stopach bardzo często występują też zmiany na wewnętrznych i zewnętrznych częściach kolan i łokci.

Postać złuszczająca

Ma charakter przewlekły, a rozwój choroby jest ściśle powiązany z użytkowanym obuwiem oraz współistniejącymi chorobami, zwłaszcza na podłożu metabolicznym. Choroba ma przebieg najczęściej łagodny, jednakże nieleczona może przejść w stadium wrzodziejące, zwłaszcza jeśli obejmie grzbiet stopy lub palce. W takim wypadku mamy do czynienia z wtórnym i współzależnym zakażeniem bakteryjnym. W skrajnych wypadkach może dojść do infekcji naczyń limfatycznych, węzłów chłonnych oraz rozlania się procesu chorobowego na naczynia żylne. W konsekwencji obserwuje się zajęcie coraz większych obszarów skóry, co z kolei prowadzi do wystąpienia stanu zapalnego.

Rozpoznawanie infekcji grzybiczych stóp

Rozpoznawanie opiera się głównie na obserwacji oraz hodowli patogenów w laboratorium. Właściwie postawiona diagnoza i rozpoznanie mikroorganizmu pozwalają na zastosowanie leczenia ukierunkowanego. Jak już wspomniano, nie każda grzybica rozwijająca się na stopach jest spowodowana dermatofitami. Przy diagnozie należy uwzględnić, iż objaw choroby może być spowodowany rozwojem drożdżaków lub infekcją bakteryjną.

W trakcie diagnostyki rodzaju zakażenia w pierwszej kolejności wykonuje się preparaty mikroskopowe, których celem jest przybliżenie lekarzowi charakteru zmian.
 
W celu dokładnego określenia gatunku patogenu i określenia terapii celowanej należy dany patogen rozmnożyć i na podstawie typowych cech morfologicznych określić jego przynależność gatunkową.
 
Po około 3–4 tygodniach uzyskujemy czystą hodowlę, z której pobiera się próbki do badań mikroskopowych. W niek...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy