Dołącz do czytelników
Brak wyników

Trening

14 października 2019

NR 24 (Październik 2019)

Konflikt udowo-panewkowy

0 30

Problemy w obrębie biodra przestały być już dawno traktowane jako domena pacjentów po 60. roku życia. Coraz więcej osób w drugiej dekadzie życia uskarża się na bóle w obrębie stawu biodrowego. Przyczyną może być między innymi siedzący tryb życia, który prowadzi do przykurczy, naderwań, ale także zaburzenia równowagi mięśniowej dla tego stawu. Dolegli- wości bólowe w czasie aktywności fizycznych, pojawiające się coraz częściej bóle w końcowych zakresach ruchu lub po jej zakończeniu, mające bardziej charakter rozlany i tępy, mogą wskazywać właśnie na powstawanie konfliktu panewkowego.

Konflikt udowo-panewkowy (femoroacetabular impingement, FAI) jest patologią, w której dochodzi do deformacji fragmentów kostnych. Zjawisko to zostało opisane i zdefiniowane po raz pierwszy stosunkowo niedawno, bo w 2003 r. przez Reinholda Ganza i wsp. Od tego czasu temat rozpoznawany jest coraz częściej przez ortopedów, fizjoterapeutów i radiologów. 

Do powstania konfliktu udowo-panewkowego dochodzi najczęściej dlatego, że staw biodrowy nie rozwija się prawidłowo. Przykładami mogą być: choroba Legg-Calve-Perthesa, jałowe martwice, złamania, dysplazja, złuszczenie głowy kości udowej. Co więcej, wiele osób ma konflikt panewkowy, ale nie wie o tym, ponieważ przykładowo nie uprawiali sportów, które w jakikolwiek sposób przyspieszałyby proces degeneracyjny stawu lub nie doszło do uszkodzenia obrąbka czy chrząstki stawowej i nie pojawiły się objawy bólowe. 
Do patologii dochodzi, kiedy pojawi się nacisk kości udowej na fragment panewki, co powoduje zwiększoną kompresję i w następstwie wpływa na rozbudowę tkanki kostnej i kolejnych uszkodzeń w obrębie stawu biodrowego oraz ograniczenia zakresu jego ruchomości. Aktywność sportowa powoduje powtarzające się urazy stawu biodrowego, w konsekwencji prowadzące do wytworzenia FAI, który skutkuje uszkodzeniem obrąbka stawu biodrowego. Schorzenie może występować jednostronnie lub rzadziej obustronnie. Jeśli więc osoba prowadzi mało aktywny tryb życia, może nigdy nie odczuć następstw konfliktu udowo-panewkowego, jaki u niej występuje. 

Anatomia stawu biodrowego 

Sam staw biodrowy jest stawem kulistym. Specyficzna budowa daje mu możliwość jednoczesnych trójpłaszczyznowych ruchów kości udowej względem miednicy, a także tułowia i miednicy w stosunku do kości udowej. Dzięki tej właściwości staw biodrowy pełni funkcję centralnego punktu obrotu całego ciała. Porusza się w płaszczyźnie poprzecznej, strzałkowej oraz czołowej. Ruchy w obrębie bioder mogą być inicjowane na skutek ruchu kości udowej względem panewki, ale także ruchu miednicy względem kości udowej. W pracy ze stawem biodrowym – książkowo – powinno zachodzić 120° zgięcia, 20° wyprostu, 40° odwiedzenia, 
25° przywiedzenia oraz 35° rotacji wewnętrznej i 45° rotacji zewnętrznej. 

Na sam staw składa się kość udowa oraz panewka występujące na kości miednicznej. Powierzchnia stawowa panewki jest pokryta chrząstką i ma kształt półksiężycowaty. Na głowie kości udowej natomiast znajduje się tak zwany dołek głowy, do którego przyczepia się więzadło głowy kości udowej. Bocznie od szyjki wystaje ku górze krętarz większy (trochanter major), natomiast poniżej niego, w kierunku przyśrodkowym, znajduje się niewielka wyniosłość – krętarz mniejszy kości udowej (trochanter minor). Kształt głowy kości udowej jest uwarunkowany genetycznie i ma wpływ na zakres ruchomości danego stawu, ale także problemu w jego obrębie. Ponadto staw biodrowy jest otoczony bardzo mocną torebką stawową składającą się z więzadeł, wypełnioną płynem maziowym.

Skoordynowany ruch bioder, miednicy oraz odcinka lędźwiowego wpływa na tzw. rytm lędźwiowo-miedniczy oznacza to, że wymienione systemy są ze sobą nierozłączne i wpływają na siebie wzajemnie. Przykładowo, ograniczony zakres zgięcia w stawach biodrowych w przypadku skrócenia zginaczy stawu kolanowego i biodrowego oraz związane z tym obkurczenie torebki stawowej tego stawu wymusi większy zakres zgięcia w obrębie odcinka lędźwiowego i piersiowego. To właśnie z tego powodu w obrębie bioder szukamy przyczyn wielu problemów występujących w obrębie odcinka lędźwiowego. 

Skoordynowana praca mięśni obejmujących staw ma ogromny wpływ na obciążenia, które na ten staw wpływają. Względem funkcji, jakie zachodzą w danym stawie, wyróżniamy antagonistów i agonistów. Te dwie przeciwstawne grupy powinny równoważyć swoje działanie, kontrolując naprężenia w samym stawie. Jeśli jedna z grup jest dominująca, staw może tracić swoje centralne ustawienie, tym samym wywołując problem, jakim jest powstawanie konfliktu panewkowego.

To właśnie możemy zaobserwować w patologicznie rozwiniętym stawie biodrowym. Na skutek nieprawidłowego rozwoju lub przez wpływ środowiska, bez ruchu czy nadaktywności jednych grup mięśniowych lub osłabienia innych, dochodzić będzie do decentralizacji głowy kości udowej w panewce i konfliktu w jej obrębie skutkującego ograniczeniem zakresu ruchomości, później stanem zapalnym wraz z bólem i ponownie, jeszcze większego ograniczenia zakresu ruchomości. 

Wyróżnić można trzy typy konfliktu udowo-panewkowego:

  • Pincer – w tym typie konflikt pojawia się, ponieważ nadmiar kości wystaje ponad prawidłowy brzeg panewki. Znajdujący się w obrębie obrąbek może zostać zmiażdżony przez wystający brzeg panewki stawowej. Pokrycie głowy kości udowej panewką i obrąbkiem jest nadmierne. Częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn (3:1).
  • Cam – w konflikcie typu cam głowa kości udowej nie jest okrągła i nie może płynnie obracać się wewnątrz panewki. Przejście między głową kości udowej (tzw. offset) a szyjką jest niewystarczająco wklęsłe (czasem nawet wypukłe). Częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet (14:1).
  • Typ mieszany – konflikt mieszany oznacza, że współistnieje typ pincer i cam.

Testy dla konfliktu udowo-panewkowego 

FADIR (flexion, adduction, intrarotation; zgięcie, przywiedzenie i rotacja wewnętrzna) 
Jest uważany za najbardziej czuły i specyficzny. Pacjent leży na plecach, badający zgina staw kolanowy do 90 stopni, a następnie rotuje go wewnętrznie i przywodzi. Test jest dodatni, jeśli wywołuje ból. 
 

1


Drehmann test – FABER (flexion, abduction, extrarotation; zgięcie, odwiedzenie i rotacja zewnętrzna)
Pacjent leży na plecach, badający umieszcza stopę pacjenta na przeciwnym stawie kolanowym, następnie wywiera nacisk na staw kolanowy strony badanej. Test jest dodatni, jeśli wywołuje ból w pachwinie.
 

2


Test tylnego konfliktu (test zderzenia tylnego)
Pacjent leży na plecach i stawem biodrowym umieszczonym na brzegu łóżka, badający odwodzi, a następnie wykonuje rotację zewnętrzną. Test jest dodatni, jeśli wywołuje ból w tylno-bocznej części pośladka.
 

3



Aby jednak postawić pewną diagnozę, należy wykonać badania obrazowe:

  • zdjęcie rentgenowskie – pozwala uzyskać wyraźne obrazy kości i wykaże, czy kości w stawie biodrowym są nieprawidłowo ukształtowane z powodu FAI; zdjęcie rent...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy