Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja

13 lutego 2020

NR 26 (Luty 2020)

Kwas masłowy w sporcie

12

XXI wiek, prędkość życia osiąga naprawdę wysoki poziom, a stres towarzyszy nam na co dzień. Mamy coraz mniej czasu na przygotowywanie posiłków lub jemy w pośpiechu, dodatkowo często wybierając produkty o wysokim stopniu przetworzenia i niskiej jakości. XXI wiek, w którym aktywność większości osób jest niska, nietrudno o problemy ze strony układu pokarmowego. Nieprzypadkowo więc coraz więcej osób poszukuje wsparcia w pracy własnych jelit. Takim pomocnikiem okazuje się maślan sodu, a dokładnie zawarty w nim kwas masłowy.

Czym jest kwas masłowy – nieco chemii 

Kwas masłowy, nazywany inaczej kwasem butanowym, należy do organicznych związków chemicznych z grupy kwasów karboksylowych, charakteryzujących się krótkim łańcuchem, tzw. krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA – short-chain fatty acid), które wykazują ważne dla zdrowia działania. Kwas masłowy charakteryzuje się nieprzyjemnym zapachem, który można porównać do zjełczałego masła. Swoją rolę odgrywa głównie w obrębie przewodu pokarmowego. 

Występowanie

Kwas masłowy produkowany jest przez bakterie beztlenowe przewodu pokarmowego w wyniku fermentacji nierozpuszczalnej frakcji błonnika pokarmowego – głównie skrobi opornej oraz polisacharydów nieskrobiowych z dużą zawartością amylozy i prebiotyków. Stąd też na co dzień polecane jest, aby zbilansowana dieta każdej osoby obfitowała w: nasiona, orzechy, pestki, warzywa, częściowo zmielone ziarna zbóż oraz źródła wspomnianych prebiotyków, tj. inuliny, disacharydów (laktoza), oligofruktozy, a także alkoholi cukrowych (ksylitol, sorbitol, mannitol) – chociaż z tą grupą związków należy umieć się posługiwać z rozsądkiem, ale to już temat na inny artykuł [1]. Kwas masłowy, oprócz źródła, jakim jest fermentacja, występuje naturalnie również m.in. w: maśle pełnotłustym, maśle klarowanym (GHEE), mleku (głównie owcze i kozie), twardych serach, np. parmezanie, jogurtach, śmietanie, produktach kiszonych, fermentowanych produktach sojowych, topinamburze oraz niedojrzałych bananach. Jednakże nie są to duże ilości, które mogłyby wykazywać istotny wpływ na pracę przewodu żołądkowo-jelitowego. Dlatego też w wielu przypadkach polecana jest jego suplementacja w postaci maślanu sodu. 

Warto wskazać, choć to na razie ciekawostka dotycząca popularnego suplementu HMB (kwas 3-hydroksy-3-metylomasłowy), który może nieco zawiódł w budowaniu masy mięśniowej, mając rzekomo nasilić proces syntezy białek mięśniowych, ale prawdopodobnie wykazuje bardzo dobre działanie w innym aspekcie. Suplement diety należy do grupy maślanów – jest jego inną izoformą, która coraz częściej stosowana jest przez dietetyków w celu dostarczenia kwasu masłowego u pacjenta. Niestety, aktualnie nie dysponujemy jeszcze badaniami naukowymi, które potwierdzałyby jego pewne działanie, jednakże dietetycy, którzy praktykują stosowanie wymienionego suplementu, i pacjenci go stosujący raportują znaczną poprawę pracy przewodu żołądkowo-jelitowego. Jednakże jak wspomniano, wciąż potrzebujemy więcej badań, by móc stanowczo stwierdzić, że działa. 

Enterocyty – zarys w pigułce

Enterocyty, czyli komórki absorpcyjne kosmków jelitowych jelita cienkiego, wraz z komórkami kubkowymi oraz komórkami endokrynowymi tworzą nabłonek błony śluzowej jelita. Prawidłowa kondycja enterocytów jest niezbędna do zachowania homeostazy organizmu, gdyż biorą one udział w procesie wchłaniania składni-
ków odżywczych z jelita cienkiego do krwi.
Za pomocą rąbka szczoteczkowego pobierają substancje ze światła jelita, przekazując je naczyniom krwionośnym oraz limfatycznym, które występują pod nabłonkiem, a te z kolei do innych części organizmu. Z powyższych informacji rodzi się pytanie: Co w takim razie mają wspólnego maślany z enterocytami? – w skrócie bardzo wiele, ale bardziej szczegółowa odpowiedź poniżej.

Działania kwasu masłowego

Jednym z głównych działań kwasu masłowego jest bycie źródłem energii dla komórek nabłonka jelitowego [2]. To dzięki niemu może prawidłowo zachodzić proces ich wzrostu, rozmnażania, ale również apoptozy (zaplanowanej śmierci komórki) [3]. Rola ta niepodważalne wpływa na prawidłową regenerację nabłonka jelit, co powoduje polepszenie jego kondycji i prawidłowe funkcjonowanie [1]. Fakt ten ma niebagatelne znaczenie przy diecie z wysoką podażą białka, w której może dochodzić do hamowania ekspresji pewnych genów związanych z prawidłowym stanem błony śluzowej odbytnicy [4].

Kolejnym z udowodnionych działań kwasu masłowego jest działanie przeciwzapalne. Krotkołańcuchowy kwas silnie hamuje wydzielanie interleukin prozapalnych, takich jak interleukina-6 (IL-6) czy czynnik martwicy nowotworów (TNF-ά) [5] oraz bierze udział w immunoregulacji, która wynika ze zmniejszenia reakcji pobudzenia limfocytów z ramienia Th1 oraz modulowania cząsteczek związanych z prezentacją antygenów cząsteczek adhezyjnych. Co więcej, kwas masłowy wykazuje także działanie hamujące aktywność jądrowego czynnika transkrypcyjnego NF-κB [6].

Kwas masłowy przyczynia się również do zapobiegania tworzenia się zmian nowotworowych komórek jelita grubego [7]. Dodatkowo, w badaniu przeprowadzonym przez Zhanga i współpracowników, kwas masłowy wykazał działanie hamujące rozrost badanych komórek nowotworowych oraz wywołał autofagię i ich apoptozę. Co prawda, było to badanie in vitro i aspekt ten wymaga kolejnych badań, jednakże jest to obiecujący wynik, który w przyszłości może zostać potwierdzony w badaniach na człowieku [8].    

Kolejne badanie wykazujące dość ciekawe działanie kwasu masłowego zostało wykonane przez polskich naukowców – Korkowicza L. i innych, w którym podawanie 300 mg (2 x 150 mg) substancji aktywnej u osób z chorobą uchyłkową jelita – przyczyniło się do raportowania znacząco zmniejszonej częstości występowania objawów schorzenia, w porównaniu do grupy placebo [9].

Zmniejszona laksacja – tutaj działanie kwasu również ma poparcie w literaturze naukowej. Podawanie 250 mg kwasu masłowego z dodatkiem 100 mg kwasu fumarowego, 60 mg cytrynowego, 50 mg sorbowego i 40 mg jabłkowego zamkniętych w jednej kapsułce przyczyniło się do zmniejszenia częstości występowania biegunki podróżniczej [9]. Wynika to głównie z faktu zwiększenia pasywnego zwrotnego wchłaniania wody w okrężnicy oraz wpływu pozytywnego wpływu na mikrobiotę jelitową [10].

Światełko w tunelu dla osób z IBS?

Kolejne badanie wykonane przez zespół polskich badaczy, które charakteryzuje się bardzo dobrą metodologią, wykazało, iż stosowanie 300 mg kwasu masłowego rozłożonego na dwie dawki w ciągu dnia przyczyniło się do:

  • po 4 tyg. zmniejszonej częstości występowania samoistnego bólu brzucha,
  • po 12 tyg. zmniejszonej częstości: występowania samoistnego bólu brzucha, bólu brzucha podczas defekacji oraz parcia na stolec po wypróżnieniu. Co więcej, wystąpiła również poprawa w konsystencji stolca (skala Bristolska) oraz zmniejszyła się liczba zaparć [11, 12].

A co z NChZJ?

W przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD) aktualnie dysponujemy badaniami in vitro bądź na m...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy