Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja , Otwarty dostęp

13 lutego 2020

NR 26 (Luty 2020)

Kwas masłowy w sporcie

202

XXI wiek, prędkość życia osiąga naprawdę wysoki poziom, a stres towarzyszy nam na co dzień. Mamy coraz mniej czasu na przygotowywanie posiłków lub jemy w pośpiechu, dodatkowo często wybierając produkty o wysokim stopniu przetworzenia i niskiej jakości. XXI wiek, w którym aktywność większości osób jest niska, nietrudno o problemy ze strony układu pokarmowego. Nieprzypadkowo więc coraz więcej osób poszukuje wsparcia w pracy własnych jelit. Takim pomocnikiem okazuje się maślan sodu, a dokładnie zawarty w nim kwas masłowy.

Czym jest kwas masłowy – nieco chemii 

Kwas masłowy, nazywany inaczej kwasem butanowym, należy do organicznych związków chemicznych z grupy kwasów karboksylowych, charakteryzujących się krótkim łańcuchem, tzw. krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA – short-chain fatty acid), które wykazują ważne dla zdrowia działania. Kwas masłowy charakteryzuje się nieprzyjemnym zapachem, który można porównać do zjełczałego masła. Swoją rolę odgrywa głównie w obrębie przewodu pokarmowego. 

POLECAMY

Występowanie

Kwas masłowy produkowany jest przez bakterie beztlenowe przewodu pokarmowego w wyniku fermentacji nierozpuszczalnej frakcji błonnika pokarmowego – głównie skrobi opornej oraz polisacharydów nieskrobiowych z dużą zawartością amylozy i prebiotyków. Stąd też na co dzień polecane jest, aby zbilansowana dieta każdej osoby obfitowała w: nasiona, orzechy, pestki, warzywa, częściowo zmielone ziarna zbóż oraz źródła wspomnianych prebiotyków, tj. inuliny, disacharydów (laktoza), oligofruktozy, a także alkoholi cukrowych (ksylitol, sorbitol, mannitol) – chociaż z tą grupą związków należy umieć się posługiwać z rozsądkiem, ale to już temat na inny artykuł [1]. Kwas masłowy, oprócz źródła, jakim jest fermentacja, występuje naturalnie również m.in. w: maśle pełnotłustym, maśle klarowanym (GHEE), mleku (głównie owcze i kozie), twardych serach, np. parmezanie, jogurtach, śmietanie, produktach kiszonych, fermentowanych produktach sojowych, topinamburze oraz niedojrzałych bananach. Jednakże nie są to duże ilości, które mogłyby wykazywać istotny wpływ na pracę przewodu żołądkowo-jelitowego. Dlatego też w wielu przypadkach polecana jest jego suplementacja w postaci maślanu sodu. 

Warto wskazać, choć to na razie ciekawostka dotycząca popularnego suplementu HMB (kwas 3-hydroksy-3-metylomasłowy), który może nieco zawiódł w budowaniu masy mięśniowej, mając rzekomo nasilić proces syntezy białek mięśniowych, ale prawdopodobnie wykazuje bardzo dobre działanie w innym aspekcie. Suplement diety należy do grupy maślanów – jest jego inną izoformą, która coraz częściej stosowana jest przez dietetyków w celu dostarczenia kwasu masłowego u pacjenta. Niestety, aktualnie nie dysponujemy jeszcze badaniami naukowymi, które potwierdzałyby jego pewne działanie, jednakże dietetycy, którzy praktykują stosowanie wymienionego suplementu, i pacjenci go stosujący raportują znaczną poprawę pracy przewodu żołądkowo-jelitowego. Jednakże jak wspomniano, wciąż potrzebujemy więcej badań, by móc stanowczo stwierdzić, że działa. 

Enterocyty – zarys w pigułce

Enterocyty, czyli komórki absorpcyjne kosmków jelitowych jelita cienkiego, wraz z komórkami kubkowymi oraz komórkami endokrynowymi tworzą nabłonek błony śluzowej jelita. Prawidłowa kondycja enterocytów jest niezbędna do zachowania homeostazy organizmu, gdyż biorą one udział w procesie wchłaniania składni-
ków odżywczych z jelita cienkiego do krwi.
Za pomocą rąbka szczoteczkowego pobierają substancje ze światła jelita, przekazując je naczyniom krwionośnym oraz limfatycznym, które występują pod nabłonkiem, a te z kolei do innych części organizmu. Z powyższych informacji rodzi się pytanie: Co w takim razie mają wspólnego maślany z enterocytami? – w skrócie bardzo wiele, ale bardziej szczegółowa odpowiedź poniżej.

Działania kwasu masłowego

Jednym z głównych działań kwasu masłowego jest bycie źródłem energii dla komórek nabłonka jelitowego [2]. To dzięki niemu może prawidłowo zachodzić proces ich wzrostu, rozmnażania, ale również apoptozy (zaplanowanej śmierci komórki) [3]. Rola ta niepodważalne wpływa na prawidłową regenerację nabłonka jelit, co powoduje polepszenie jego kondycji i prawidłowe funkcjonowanie [1]. Fakt ten ma niebagatelne znaczenie przy diecie z wysoką podażą białka, w której może dochodzić do hamowania ekspresji pewnych genów związanych z prawidłowym stanem błony śluzowej odbytnicy [4].

Kolejnym z udowodnionych działań kwasu masłowego jest działanie przeciwzapalne. Krotkołańcuchowy kwas silnie hamuje wydzielanie interleukin prozapalnych, takich jak interleukina-6 (IL-6) czy czynnik martwicy nowotworów (TNF-ά) [5] oraz bierze udział w immunoregulacji, która wynika ze zmniejszenia reakcji pobudzenia limfocytów z ramienia Th1 oraz modulowania cząsteczek związanych z prezentacją antygenów cząsteczek adhezyjnych. Co więcej, kwas masłowy wykazuje także działanie hamujące aktywność jądrowego czynnika transkrypcyjnego NF-κB [6].

Kwas masłowy przyczynia się również do zapobiegania tworzenia się zmian nowotworowych komórek jelita grubego [7]. Dodatkowo, w badaniu przeprowadzonym przez Zhanga i współpracowników, kwas masłowy wykazał działanie hamujące rozrost badanych komórek nowotworowych oraz wywołał autofagię i ich apoptozę. Co prawda, było to badanie in vitro i aspekt ten wymaga kolejnych badań, jednakże jest to obiecujący wynik, który w przyszłości może zostać potwierdzony w badaniach na człowieku [8].    

Kolejne badanie wykazujące dość ciekawe działanie kwasu masłowego zostało wykonane przez polskich naukowców – Korkowicza L. i innych, w którym podawanie 300 mg (2 x 150 mg) substancji aktywnej u osób z chorobą uchyłkową jelita – przyczyniło się do raportowania znacząco zmniejszonej częstości występowania objawów schorzenia, w porównaniu do grupy placebo [9].

Zmniejszona laksacja – tutaj działanie kwasu również ma poparcie w literaturze naukowej. Podawanie 250 mg kwasu masłowego z dodatkiem 100 mg kwasu fumarowego, 60 mg cytrynowego, 50 mg sorbowego i 40 mg jabłkowego zamkniętych w jednej kapsułce przyczyniło się do zmniejszenia częstości występowania biegunki podróżniczej [9]. Wynika to głównie z faktu zwiększenia pasywnego zwrotnego wchłaniania wody w okrężnicy oraz wpływu pozytywnego wpływu na mikrobiotę jelitową [10].

Światełko w tunelu dla osób z IBS?

Kolejne badanie wykonane przez zespół polskich badaczy, które charakteryzuje się bardzo dobrą metodologią, wykazało, iż stosowanie 300 mg kwasu masłowego rozłożonego na dwie dawki w ciągu dnia przyczyniło się do:

  • po 4 tyg. zmniejszonej częstości występowania samoistnego bólu brzucha,
  • po 12 tyg. zmniejszonej częstości: występowania samoistnego bólu brzucha, bólu brzucha podczas defekacji oraz parcia na stolec po wypróżnieniu. Co więcej, wystąpiła również poprawa w konsystencji stolca (skala Bristolska) oraz zmniejszyła się liczba zaparć [11, 12].

A co z NChZJ?

W przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD) aktualnie dysponujemy badaniami in vitro bądź na myszach, ale wykazują one obiecujące działanie. Ostatnie badania wskazują, że długotrwała stymulacja komórek przez interferon γ (IFN-γ) odgrywa ważną rolę w powstawaniu raka jelita grubego związanego z zapaleniem, a rozwój wrzodziejącego zapalenia okrężnicy jest związany z genem kodującym IFN-γ. Badanie in vitro przeprowadzone na ludzkich komórkach nabłonka jelitowego pobranych z okrężnicy pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem okrężnicy wykazało zwiększoną infiltrację nieokreślonymi limfocytami T w mechanizmie aktywacji przetwornika sygnału i aktywatora transkrypcji 1 (STAT1). Po podaniu kwasu masłowego zauważono skuteczne hamowanie aktywacji STAT1 na skutek zmniejszenia produkcji interferonu gamma (IFN-γ), co spowodowało apoptozę komórek T o nieokreślonym typie i hamowanie stanu zapalnego. Wnosi to przesłankę na temat wpływu kwasu...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy