Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowie i sprawność

14 sierpnia 2020

NR 29 (Sierpień 2020)

Najczęściej spotykane uszkodzenia kompleksu barkowego

67

Staw barkowy to z pewnością jeden z bardziej złożonych kompleksów stawowych w naszym ciele. Jego głównym zadaniem jest ustawianie przestrzenne ręki w czasie codziennych czynności. W sporcie natomiast jest pasem transmisyjnym siły idącej z kończyn dolnych czy tułowia w czasie specyficznych czynności sportowych. Skuteczność wykonywania tych czynności na jak najbardziej efektywnym poziomie zależy od mobilności i stabilności stawu ramiennego.

Staw barkowy to z pewnością jeden z bardziej złożonych kompleksów stawowych w naszym ciele. Jego głównym zadaniem jest ustawianie przestrzenne ręki w czasie codziennych czynności. W sporcie natomiast jest pasem transmisyjnym siły idącej z kończyn dolnych czy tułowia w czasie specyficznych czynności sportowych. Skuteczność wykonywania tych czynności na jak najbardziej efektywnym poziomie zależy od mobilności i stabilności stawu ramiennego.

POLECAMY

Budowa stawu barkowego

Bark należy rozpatrywać jako kompleks wspólnie działających połączeń stawowych i czynnościowych, a nie jedynie jako staw ramienny.

Obręcz kończyny górnej składa się z pięciu stawów, przy czym wyróżniamy w niej trzy połączenia maziowe:

  • staw mostkowo-obojczykowy (inaczej obojczykowy przyśrodkowy),
  • staw barkowo-obojczykowy (inaczej obojczykowy boczny),
  • staw ramienny.

Połączenia czynnościowe:

  • przestrzeń podbarkowa (występujące tutaj kaletki maziowe umożliwiają ruch obrotowy między wyrostkiem barkowym a mięśniami stabilizacyjnymi),
  • połączenie łopatkowo-żebrowe lub łopatkowo-piersiowe (tkanka łączna umożliwiająca ruchy łopatkowe między łopatką a ścianą klatki piersiowej).

Ze względu na swoją specyficzną budowę, staw ramienny jest stawem o największym zakresie ruchomości w całym ciele, jednocześnie będąc tym najbardziej narażonym na patologie i urazy. Powierzchnie stawowe tworzy głowa kości ramiennej i wydrążenie stawowe łopatki.

Duża głowa względem małej panewki umożliwia ekstremalny zakres ruchów kosztem stabilności, która cechuje inne stawy. Podobnie ruchoma jest łopatka względem ściany klatki piersiowej. Te dwie struktury powinny działać wspólnie, tworząc tak zwany rytm ramienno-łopatkowy.

Rytm ramienno-łopatkowy

Ruchy w zakresie odwiedzenia odbywają się na zasadzie 2:1, co oznacza, że jeśli ruch odwiedzenia wynosi 90o, to 60o wykonuje staw ramienny, a 30o łopatka. Zmiany patologiczne zmieniają kolejność pracy w czasie rytmu ramienno-łopatkowego. Dochodzi przeważnie do zbyt szybkiego uruchomienia łopatki w stosunku do stawu ramiennego. W procesie usprawniania i poprawy stabilizacji, jednym z najważniejszych zadań dla rehabilitanta będzie przywrócenie prawidłowej pracy tych struktur.

Stawy mostkowo-obojczykowe i barkowo-obojczykowe są mechanicznie tak sprzężone, że również muszą towarzyszyć im ruchy łopatki.

Czynność kończyny górnej jest dodatkowo wspomagana przez dwa więzadła: żebrowo-obojczykowe (lig. costoclaviculare) i kruczo-obojczykowe (lig. coracoclaviculare). 

Te wszystkie struktury pozwalają na znaczną ruchomość kosztem zmniejszonej stabilności połączeń. Torebka tego stawu jest bowiem luźna, podsiada słabe umocowania więzadłowe, dlatego musi być dodatkowo wzmocniona ścięgnami mięśni stabilizujących tzw. pierścienia rotatorów.

Więzadła i torebka stawowa stawu ramiennego zapewniają stabilność statyczną. Ograniczony jest ruch przesunięć i rotacji głowy kości ramiennej. Wykazano, że bardzo ważnym stabilizatorem dolnym jest górne więzadło stawu ramiennego. Pośrednie więzadło stawu ramiennego zapewnia stabilność względem przesunięcia w przód ramienia w pozycji rotacji zewnętrznej i odwiedzenia nieprzekraczającego 90º. Najważniejszym stabilizatorem przednim przy odwiedzeniu o 90o i rotacji zewnętrznej barku (co uchodzi za najmniej stabilne ustawienie barku) jest dolne więzadło stawu ramiennego.

Torebka stawowa stawu ramiennego

W skład pierścienia mocującego kość ramienną w wydrążeniu stawowym wchodzi mięsień nadgrzebieniowy (m. supraspinatus), podgrzebieniowy (m. infraspinatus), podłopatkowy (m. subscapularis) i obły mniejszy (m. teres minor).

Dodatkowym mięśniem stabilizującym bark będzie mięsień zębaty przedni (m. serratus anterior), który ma bezpośredni wpływ na łopatkę, ustawiając ją bocznie i do przodu.

Stożek rotatorów

Stożek rotatorów, inaczej zwany pierścieniem rotatorów, jest strukturą powstałą ze ścięgien czterech mięśni obręczy barkowej. Jego zadaniem jest stabilizacja głowy kości ramiennej w stawie, unoszenie ramienia oraz ruchy obrotowe w stawie.

Zaniedbywanie wzmacniania stożka rotatorów, przy dużej intensywności ćwiczeń dla mięśnia naramiennego lub w przypadku dużej liczby ruchów wykonywanych nad głową, wyciskania itd. i zaniedbywania ruchów przeciwnych np. podciągania, może prowadzić do jednej z przyczyn urazów w obrębie kompleksu barkowego, jaką jest nierównowaga mięśniowa. 

Mięśnie zapewniają stabilność tego układu na wiele sposób, ale głównym ich zadaniem jest zwiększenie napięcia torebki stawowej, a tym samym zwiększenia sztywności stawowej. Bardzo ważnym elementem pracy całego kompleksu jest praca samej łopatki. W przypadku jej nieprawidłowego działania zaobserwujemy niestabilność lub konflikt, lub obydwa te zaburzenia jednocześnie. 

Urazy kompleksu barkowego

Najczęstsze urazy kompleksu barkowego to:

  • zespoły konfliktów tkankowych,
  • uszkodzenia stożka rotatorów, 
  • niestabilność,
  • bark zamrożony,
  • uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego,
  • dyskineza łopatki, 
  • zespół górnego wlotu klatki piersiowej (tos),
  • ból rzutowany (redikulopatia szyjna).

Zespół konfliktów tkankowych/zespół ciasnoty 
Jest to grupa konfliktów w obrębie tkanek kompleksu barkowego, która zaburza funkcjonowanie samego stawu ramiennego, prowadząc do nieprawidłowej pracy w obrębie głowy kości ramiennej w czasie pracy wykonywanej nad głową, nabijając w ten sposób konflikt nazywany także ciasnotą. Może tu dochodzić do źle funkcjonującego ślizgu tkankowego i rozkładania naprężeń na poszczególne struktury mięśniowo-powięziowe oraz zaburzenia pracy poszczególnych grup mięśniowych. W praktyce przy ciasnocie dochodzi do zwężenia się przestrzeni podbarkowej i tworzenia się ostróg na więzadle kruczo-barkowym i na dolnej powierzchni 1/3 wyrostka barkowego. Zwiększenie ucisku na stożek może w rezultacie prowadzić do problemu, jakim jest uszkodzenie stożka rotatorów. 

Zaobserwujemy tu ból barku, jego osłabienie, parestezje w obrębie kończyny górnej. Ważne, aby wykluczyć zmiany w odcinku szyjnym, które mogą dawać ból rzutowany. 

Uszkodzenia stożka rotatorów
Uszkodzenie stożka może mieć cztery fazy. Rozerwanie można klasyfikować jako ostre lub przewlekłe oraz częściowe i pełne. Na skutek urazu lub wielokrotnych przeciążeń dochodzi do uszkodzenia struktur, których głównym zadaniem jest stabilizacja kompleksu barkowego. W przypadku tego typu uszkodzeń konieczne może okazać się wykonanie zabiegu operacyjnego, który zniesie ból oraz przywróci funkcje i ROM w kompleksie barkowym. Bardzo ważne jest, aby po zabiegu rekonstrukcji stożka zastosowano odpowiednio dobraną rehabilitację ruchową. Bez pracy fizjoterapeuty nawet najlepiej wykonana operacja może okazać się niewystarczająca. 

Niestabilność 
Staw ramienny ze względu na swoją budowę jest naturalnie dosyć luźny, a to zawsze odbija się na stabilności takowej struktury. Niestabilność będzie oznaczała niepożądane przemieszczenie się stawu ramiennego. W czasie badania możemy zauważyć przemieszczenie się kości ramiennej o 1 cm i jest to normą. Jeśli ta wielkość zwiększa się lub pacjent odczuwa symptomy takie jak ześlizgiwanie się, uciekanie, bolesność – wtedy należy poprowadzić diagnostykę w kierunku niestabilności. Przy niestabilności może dojść do zwichnięcia (całkowita utrata stykania się głowy kości ramiennej z panewką) lub podwichnięcia (częściowa utrata stykania się głowy kości ramiennej z panewką). Podstawą pracy z tym rodzajem uszkodzeń jest wzmocnienie mięśni otaczających staw ramienny. Czasem jednak może okazać się, że przy wielokrotnych zwichnięciach niezbędne jest wykonanie zabiegu operacyjnego. 

Bark zamrożony 
Inaczej zarostowe zapalenie torebki stawowej występujące w przypadku braku zmian radiologicznych. Pacjent zgłasza bolesne ograniczenie czynnościowych i biernych ruchów we wszystkich płaszczyznach lub całkowitą utratę ruchomości tego stawu. Zarostowe zapalenie i jego występowanie nie jest w 100% poznane, ale wielokrotnie wiąże się ze zmianami hormonalnymi. Dolegliwość dzieli się na trzy okresy: fazę zamrażania, fazę postępującą sztywnienia i cofanie się dolegliwości. 

Uszkodz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy