Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowie i sprawność , Otwarty dostęp

12 marca 2018

NR 14 (Luty 2018)

Odżywianie osób aktywnych z cukrzycą typu 1

469

Aktywność fizyczna sprzyja zdrowiu. Oprócz odżywiania i regeneracji jest filarem zdrowego trybu życia. Ćwiczenia fizyczne umożliwiają zachować i zwiększać rezerwuar zdrowia – masę mięśniową, która charakteryzuje się dużą aktywnością metaboliczną. Pozwala utrzymywać prawidłową wrażliwość insulinową, lepiej utylizować glukozę i kwasy tłuszczowe. Sarkopenia (utrata masy mięśniowej) i dynapenia (utrata siły mięśniowej) obniżają zdolności motoryczne, co zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci.

Trening możemy podzielić na zawodowy i amatorski. Profesjonalista trenuje, aby w danej konkurencji osiągnąć jak najlepszy rezultat. Specjalistyczne ćwiczenia mają uczynić zawodnika najlepszym w swojej dyscyplinie.

POLECAMY

Dla osoby trenującej rekreacyjnie celem jest polepszenie zdrowia przez odpowiedni dobór aktywności fizycznej, trening, który ma nam ułatwić życie codzienne, zmniejszyć ryzyko kontuzji przy codziennych czynnościach, a także wzmocnić partie naszego ciała, które są zaniedbane, np. przez siedzący tryb pracy. Celem jest również poprawa wyników krwi, które są dla nas newralgiczne. Jak chociażby poziom glukozy dla diabetyka.

 

Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunizacyjną, w której zostają niszczone komórki beta trzustki. Konsekwencją tego jest niedobór własnej (endogennej) insuliny, hormonu produkowanego przez komórki beta, co powoduje konieczność dostarczenia jej w postaci iniekcji – egzogennie. 
Cukrzyca typu 1 również nazywana cukrzycą młodzieńczą lub insulinozależną.

 

Dla cukrzyków typu 1 newralgicznym parametrem jest poziom glukozy we krwi. Często podwyższony, ulegający też znacznym wahaniom. Norma glukozy we krwi dla zdrowych ludzi to poziom, który:

  • przez ponad 90% czasu jest w przedziale 71–120 mg/dl,
  • na czczo jest poniżej 100 mg/dl. 

To są wartości, do których powinny dążyć osoby chorujące na cukrzycę. Cukrzyca nie powoduje komplikacji, tylko niefizjologiczne wartości glikemii.

Oprócz badania poziomu glukozy we krwi również hemoglobina glikowana (HbA1c) jest parametrem, który warto monitorować. Jest to średni wynik glikemii w ostatnich 90 dniach. Optymalny wynik to około 5%, co odpowiada średniemu poziomowi glukozy we krwi – około 97 mg/dl.
Wśród ludzi niechorujących na cukrzycę ryzyko śmierci z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego jest skorelowane z wyższym wynikiem hemoglobiny glikowanej (≥ 5,5%) pomimo spełnienia kryterium określonego w zakresie referencyjnym [3]. W przypadku HbA1c wynik do 6% jest zgodny z normami. Wśród osób chorujących na cukrzycę wyniki często są znacznie wyższe, podobnie jak normy, co wzbudza kontrowersje ze względu na większe prawdopodobieństwo powikłań.

W pracy opublikowanej w tym roku w prestiżowym „Journal of the American Medical Association” (JAMA) przebadano 1746 osób o średniej wieku 18 lat, chorujących na cukrzycę typu 1, na przełomie lat 2002–2015. Średni wynik hemoglobiny glikowanej wynosił 7,6% w roku 2002, a w 2015 roku już 9%. Wspomniane badanie potwierdza znaczny wzrost otyłości wśród cukrzyków typu 1. Pojawiło się również nowe określenie – „double diabetes”, „podwójny cukrzyk”. Jest to sytuacja, w której osoba chorująca na cukrzycę typu 1 używa coraz więcej insuliny, jednak nie przynosi to rezultatu w postaci poprawy w kontrolowaniu glikemii. Innymi słowy oznacza to insulinooporność w cukrzycy typu 1.

Wyniki badań opublikowanych w JAMA wskazują, iż po 8 latach choroby ryzyko komplikacji wynosiło:

  • 5,8% – nefropatia,
  • 5,6% – retinopatia,
  • 8,5% – obwodowa neuropatia,
  • 11,6% – sztywność tętnic,
  • 10,1% – nadciśnienie,
  • 14,4% – autonomiczna neuropatia cukrzycowa.

Makroskładniki w diecie

Największy wpływ na poziom glukozy we krwi ma liczba spożywanych kalorii i ich źródło, natomiast najszybszy – węglowodany. Ponadto ich spożycie w głównej mierze determinuje ilość używanej insuliny.

Pozostałe makroskładniki – białko i tłuszcze – mają zdecydowanie niższy indeks insulinowy, co dla cukrzyka przełoży się to na mniejsze dawki insuliny. Mniej jednostek tego hormonu, którego głównym zadaniem jest magazynowanie węglowodanów i kwasów tłuszczowych, będzie powodować stabilniejszy poziom glukozy. Zasada małych dawek będzie przyczyniać się do mniejszego ryzyka hipoglikemii. Mniej insuliny oznacza mniejszą fluktuację glukozy we krwi, czyli bardziej przewidywalne działanie. Wspomniany wcześniej przedział glikemii 71–120 mg/dl powinien być celem dla każdego, także dla osoby chorującej na cukrzycę typu 1.

„Diabetyk to osoba, która nie toleruje większej ilości węglowodanów”. Podstawą jadłospisu dla osoby chorującej na cukrzycę powinny być:

  • warzywa o niskim ładunku i indeksie glikemicznym, zapewniające również odpowiednią ilość błonnika,
  • źródła białka (ryby, mięso, jaja, owoce morza, nabiał 
  • jeśli jest dobrze tolerowany, z wyjątkiem mleka), 
  • zdrowe tłuszcze (oliwa, awokado, orzechy, masło, sery).

„Zdrowe tłuszcze” mogą brzmieć dla niektórych jak oksymoron. Jednakże spożywanie nawet znacznej ilości tłuszczów, monitorując całkowitą podaż kalorii, może mieć korzystny wpływ na lipidogram (cholesterol frakcji HDL, LDL, triglicerydy) czy poziom glukozy. 

W badaniu, w którym 83 otyłe osoby stosowały przez 24 tygodnie dietę wysokotłuszczową, niskowęglowodanową (dietę ketogeniczną), zaobserwowano:

  • wzrost cholesterolu frakcji HDL,
  • obniżenie cholesterolu frakcji LDL, triglicerydów i poziomu glukozy na czczo.

Należy jednak zwrócić uwagę, że w wyżej przytoczonym badaniu proporcja kwasów tłuszczowych stanowiła: 80% nienasycone kwasy tłuszczowe, a 20% nasycone kwasy tłuszczowe. Doskonałym źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych jest oliwa, która ma szczególnie wiele zastosowań i zalet prozdrowotnych, ma pozytywny wpływ na wrażliwość insulinową dzięki takim związkom, jak oleuropeina czy hydroksytyrozol. Jest źródłem głównie jednonienasyconych kwasów tłuszczowych.

W krajach skandynawskich odsetek zachorowań na cukrzycę typu 1 jest wysoki. Szwedzkie badania pokazują korzystny wpływ diet z niską podażą węglowodanów u diabetyków. Wykres obok obrazuje poziom glikemii przed zastosowaniem diety i po jej wprowadzeniu. Monitorując badanych przez cztery lata, nie zauważano żadnych negatywnych zmian u osób stosujących ograniczenie węglowodanów, za to sporo korzyści wynikających z niższych i stabilnych wartości glukozy we krwi.

 

Porównanie poziomu glikemii przy diecie standardowej, a niskowęglowodanowej wśród diabetyków

 

Czy dieta ograniczająca podaż węglowodanów będzie idealna dla osób aktywnych fizycznie? 

Nie dla wszystkich, pewnie nawet nie dla większości. Jednakże dla osób chorujących na cukrzycę typu 1 priorytetem jest utrzymanie normoglikemii. Aktywność fizyczna powinna być wsparciem zdrowia dla cukrzyków, a trening amatorski ma taki właśnie cel.

Przy odpowiednim podejściu, stopniowym i rozsądnym zmianom, ograniczeniu spożywanych węglowodanów na rzecz zdrowych tłuszczów będziemy odczuwali korzystny wpływ na poziom energii na co dzień, samopoczucie i z biegiem czasu również na osiągi sportowe. Adaptacja jest kluczowa do diety wysokotłuszczowej.

Przy odpowiedniej podaży białka również budowanie masy mięśniowej jest możliwe na dietach wysokotłuszczowych. Nie jest to optymalne rozwiązanie, a na pewno nie najszybsze. Jednak w tym przypadku najbardziej rozsądne i mające korzystny wpływ na masę mięśniową i stabilny poziom glikemii w fizjologicznych wartościach, a więc na parametry w dużej mierze determinujące długie życie w zdrowiu. Dlatego też ćwiczenia siłowe i oporowe powinny być jak najbardziej wykonywane. Pamiętajmy, że zwiększenie podaży tłuszczów w diecie powinno być powiązane z ograniczeniem spożywanych węglowodanów.

Czy podaż białka szkodzi nerkom?

Nie, jeśli praca nerek jest prawidłowa przed rozpoczęciem diety z większą podażą białka [8]. Metaanaliza opublikowana w „The American Journal of Clinical Nutrition” w roku 2008 nie wykazała znaczącej poprawy parametrów pracy nerek u osób z nefropatią cukrzycową po stosowaniu diety z ograniczeniem podaży białka.

Niefizjologiczne wartości glikemii wpływają destrukcyjnie na nerki. Diabetycy, którzy nie utrzymują prawidłowych wartości glukozy, mają większe ryzyko zachorowania na przewlekłą chorobę nerek bez względu na ilość białka w diecie – im wyższy wynik HbA1c, tym bardziej prawdopodobne problemy z pracą nerek. Nie można zapominać, że przed każdą zmianą warto skonsultować się ze swoim lekarzem. 
 

Przypisy