Dołącz do czytelników
Brak wyników

Organizm na detoksie

Artykuły z czasopisma | 11 października 2017 | NR 3
309

Każdego roku do środowiska człowiek wypuszcza kilka tysięcy nowych związków chemicznych, z czego obecnie przebadanych pod kątem wpływu na zdrowie człowieka jest zaledwie 2‒3% z nich. Obecne środowisko jest najbardziej agresywne wobec organizmu człowieka od początku historii ludzkości. Zdolność związków toksycznych do kumulacji w naszych tkankach oraz wzrastające zatrucie środowiska budzą konieczność zwrócenia uwagi na procesy detoksykujące i drogi, za pomocą których organizm pozbywa się toksyn. Toksynami nazywamy każdą substancję, która zaburza prawidłowy metabolizm komórki i prowadzi do powstania stanu patologicznego, który powiązany jest z utratą zdrowia i rozwojem choroby.

Drogi oczyszczania organizmu

Toksyny można podzielić pod względem ich zdolności do łączenia się w większe skupiska na kryształy oraz te, które nie krystalizują. Toksyny krystalizujące odpowiedzialne są za powstawanie kamieni nerkowych i żółciowych, kiedy ich stężenie wzrasta, stąd tak ważne jest picie odpowiedniej ilości wody dziennie czy opróżnianie woreczka żółciowego. Rozpuszczone w wodzie toksyny krystalizujące nie są szkodliwe, są wydalane wraz z moczem przez gruczoły potowe, a także z żółcią.

Toksyny dzielić też można pod względem rozpuszczalności w wodzie i tłuszczu. Te pierwsze znajdują ujście głównie przez mocz oraz pot i stosunkowo łatwo się ich pozbywamy, bo nie kumulują się w organizmie w takim stopniu, jak te ostatnie. Najbogatszymi w tłuszcz tkankami organizmu są tkanka tłuszczowa oraz centralny układ nerwowy, czyli mózg. Rozpuszczalność w tłuszczach wielu związków toksycznych jest cechą, która ułatwia kumulację w organizmie. Prowadzi to do tego, że stężenie toksyn w tkance tłuszczowej może być nawet od kilkaset do tysiąca razy wyższe niż stężenie tego samego składnika we krwi. W takim razie, aby umożliwić organizmowi oczyszczenie z tej grupy toksyn, należy doprowadzić do uwolnienia ich do krwi wraz z tłuszczem z tkanki tłuszczowej, a następnie wydalenia na zewnątrz.

Organizm posiada kilka dróg oczyszczania. Pierwsza to układ pokarmowy, do którego wydzielany jest śluz z organizmu oraz żółć syntetyzowana przez wątrobę i przetrzymywana w woreczku żółciowym. Kolejnymi drogami wydalania toksyn są układ moczowy i skóra, która posiada wydzielające tłuszcz gruczoły łojowe, oraz gruczoły potowe wydzielające wodę poprzez pot. Substancje łatwiej są wydalane, jeśli są rozpuszczalne w wodzie, dlatego pomocne tutaj są procesy detoksykacyjne.

Procesy detoksykujące organizm

Należy na początku zaznaczyć, że detoksykacja zachodzi przede wszystkim w wątrobie i związana jest z tzw. biotransformacją substancji. Tak nazywamy przebudowę chemiczną związku w celu zmniejszenia jego właściwości szkodliwych dla organizmu oraz zwiększenia ich rozpuszczalności w wodzie. Procesy te dzielą się na dwie fazy, z których każda potrzebuje szeregu składników uczestniczących w ich przebiegu. Większość tych składników dostarczamy z dietą.

Rozpuszczalne w tłuszczach endotoksyny i egzotoksyny muszą ulec reakcji chemicznej, dzięki której ich toksyczność ulega zmniejszeniu.

Endotoksyny
Toksyny bakteryjne przedostające się przez bariery tkankowe do organizmu lub końcowe produkty metabolizmu. 

Egzotoksyny
Toksyny pochodzące z zewnątrz.

 

Jest to pierwsza faza detoksykacji, jaka zachodzi w wątrobie. Następnie produkty przechodzą do drugiej fazy mającej na celu zwiększenie ich rozpuszczalności w wodzie, aby mogły zostać wydalone wraz z żółcią do światła przewodu pokarmowego lub przez nerki wraz z moczem, a także przy poceniu przez gruczoły potowe. Tabela poniżej przedstawia składniki wykorzystywane w obu fazach:

Faza 1

  • ryboflawina (B2), 
  • niacyna (B3), 
  • pirydoksyna (B6), 
  • kwas foliowy (B9), 
  • kobalamina (B12), 
  • glutation, 
  • aminokwasy rozgałęzione

Faza 2

  • glicyna, 
  • tauryna, 
  • glutamina, 
  • N-acetylcysteina, 
  • metionina 
  • cysteina

 

Zadbaj o swoje jelita

Przewód pokarmowy jest miejscem najbardziej narażonym na szkodliwy kontakt ze strony środowiska i z tego powodu układ odpornościowy traktuje jako priorytetową ochronę organizmu, w tym jelit, przed czynnikami szkodliwymi. Ściana przewodu pokarmowego stanowi barierę selektywnie przepuszczającą składniki żywieniowe do wnętrza organizmu przez ich wchłanianie. Zaburzenia w funkcjonowaniu oraz budowie ściany jelita skutkują tzw. przeciekającym jelitem, charakteryzującym się niekontrolowanym przechodzeniem składników ze światła przewodu pokarmowego do organizmu. Mogą to być niestrawione do końca elementy żywności, jak bakterie czy zanieczyszczenia żywności. Z żywieniowego punktu widzenia najważniejszymi czynnikami prowadzącymi do rozszczelnienia jelita jest gluten oraz alkohol, ale także białka mleczne czy tłuszcze nasycone. Wśród innych przyczyn można wymienić: stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, doustnych leków antykoncepcyjnych, stres psychiczny i fizyczny (w tym nadmierny wysiłek fizyczny), infekcje, zaburzenia składu flory bakteryjnej jelit (dysbioza) czy zatrucie toksynami.

Jeśli przyjmiemy, że organizm jest zatruwany wtedy, gdy ilość toksyn dostarczanych przewyższa poziom tych wydalanych, jasne jest, że w pierwszej kolejności należy zadbać o prawidłowy stan przewodu pokarmowego, zwłaszcza jelit. Najważniejsze pod tym względem jest utrzymanie prawidłowego stanu flory bakteryjnej zasiedlającej nasze jelita. Bakterie te mogą znajdować się tam w ilości nawet 1–2 kg i przekraczać liczbę komórek, z których jesteśmy zbudowani. Ze względu na znaczenie mikrobioty dla zdrowia człowieka, a także jej możliwości metaboliczne równe naszej wątrobie nazywa się ją także „drugim organem” człowieka. W rzeczywistości nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu pokarmowego odbijają się na składzie i jakości flory bakteryjnej, co wpływa na pracę układu odpornościowego, który z bakteriami dosłownie „współpracuje”. Bakterie spełniają szereg funkcji, z których można wymienić m.in. syntezę witamin z grupy B (1, 2, 3, 5, 6, 9, 12) uczestniczących w procesach detoksykacyjnych, rozkładanie wydzielonych do przewodu kwasów żółciowych z żółci i zapobieganie ich ponownemu wchłanianiu w jelicie czy ochronę przed infekcjami. Śmiało można stwierdzić, że zaburzenia flory bakteryjnej wpływają na zdrowie całego organizmu, i na odwrót – stan zapalny występujący w organizmie prowadzi do dysbiozy i problemów zdrowotnych, jeśli nie zostanie ona doprowadzona do stanu normalnego. Większość ludzi niestety ma tu problemy wymagające niezwłocznej interwencji, w czym pomagają badania składu bakteryjnego jelit, które można przeprowadzić w Instytucie Mikroekologii w Poznaniu.

Stan przewodu pokarmowego możemy poprawić przez eliminację czynników prowadzących do rozszczelnienia jelita oraz zadbanie o mikrobiom. Ten możemy poprawić, spożywając codziennie wszelkiego rodzaju żywność naturalnie fermentowaną (ogórki, kapustę, grzyby, czosnek, tofu), wraz z którą dostarczymy organizmowi zarówno bakterii (probiotyki), jak i substancji, którymi się odżywiają (prebiotyki). W diecie warto uwzględnić warzywa i owoce będące źródłem włókna pokarmowego (błonnik), który stanowi pożywkę dla bakterii. Tak samo, jak karmimy siebie, musimy karmić florę jelitową, by była silna i wspierała nasz organizm. Dobrym dodatkiem do diety jest kisiel z siemienia lnianego oraz skrobia ziemniaczana. Błonnik rozpuszczalny tworzy w przewodzie pokarmowym żel, który przechodząc dalej, wiąże toksyny i prowadzi do ich wydalenia, zapobiegając ponownemu ich wchłonięciu w jelicie. Z tego powodu dla oczyszczania organizmu ważna jest poranna toaleta oraz odwiedzanie jej w chwili poczucia potrzeby.

Poza kiszonkami i roślinami w diecie powinna znajdować się żywność jak najmniej przetworzona, o wysokiej gęstości odżywczej oraz zawierająca enzymy wspomagające jej rozkład. Ciężkostrawna oraz wysoko przetworzona nie sprzyja zdrowiu jelit, procesom trawienia i wchłaniania.

Wysiłek fizyczny a oczyszczanie organizmu

Aktywność fizyczna pobudza organizm do oczyszczania na wiele sposobów. Po pierwsze, intensywnie trenujący sportowiec w wyniku zachodzących procesów termoregulacyjnych zużywa w czasie 30–60 minut więcej wody niż przeciętny człowiek w ciągu dnia. Wzrost temperatury ciała wynika z wydatku energetycznego. Aby utrzymać temperaturę ciała w ramach fizjologicznych, organizm zwiększa przepływ krwi przez tkankę skórną, by wraz z potem odprowadzić ciepło do środowiska. Wzrasta zatem kilkakrotnie zapotrzebowanie na wodę. Niewyrównywanie strat, na jakie narażany jest organizm, prowadzi do spadku objętości krwi i wzrostu obciążenia przede wszystkim układu krwionośnego. Aby temu zapobiec, część wody przechodzi z układu limfatycznego, co prowadzi do obniżenia możliwości oczyszczania organizmu, bo to właśnie ten układ odpowiada za neutralizację związków szkodliwych oraz odprowadzanie ich do nerek. Tymczasem nerki także zagęszczają mocz, by zmniejszyć straty wodne. 

Osoba aktywna fizycznie może tracić wodę na poziomie 1 litra na godzinę nawet po zakończeniu wysiłku. To dobrze, jeśli nie doprowadzamy do odwodnienia organizmu. Przekłada się to na wydalanie toksyn powstałych w trakcie treningu, jak i związków cyrkulujących we krwi. Zmiany fizjologiczne zachodzące w organizmie w trakcie treningu oraz po jego zakończeniu stymulują uwalnianie związków energetycznych z tkanki tłuszczowej oraz toksyn w niej zdeponowanych, które kolejno są wydalane z moczem czy potem. Niedobór wody znacznie to utrudnia. 

Wyższy poziom stężenia metali ciężkich, takich jak ołów, rtęć, kadm, arsen w pocie oraz moczu, aniżeli we krwi wskutek wysiłku fizycznego lub kondycjonowania termicznego (sauna, kąpiel w gorącej wodzie), świadczy o wysokiej wydajności eliminacji tych związków tymi drogami. Drogi te są równie świetne dla usuwania ksenoestrogenów (substancje obce imitujące działanie estrogenu kobiecego), jak i bisfenolu A występującego w plastiku czy innych obcych organizmowi substancjach.
Ilość toksyn wydalanych w moczu i pocie znacznie się różni. Nie można jednak podać referencyjnych wartości ze względu na dużą liczbę czynników na to wpływających (np. poziom zatrucia organizmu czy nawodnienie). Z przeglądu literatury wynika, że obie drogi wydalania są tak samo ważne. 

Świetnym sposobem na zmaksymalizowanie procesów oczyszczania organizmu przez pocenie jest połączenie tlenowego wysiłku fizycznego (trucht, jazda na rowerze, szybki marsz)...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy