Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja

20 października 2017

NR 8 (Luty 2017)

Problem zbyt wysokiego poziomu testosteronu u kobiet

462

Funkcjonujący w obiegowej opinii podział hormonów na męskie i żeńskie jest błędny. Według tych kryteriów wpływ na zdrowie i dobre samopoczucie u kobiet miałby np. jedynie progesteron, a u mężczyzn – testosteron. Jest to jednak dalekie od prawdy. Bez względu na płeć, prawidłowe stężenie tych hormonów – zarówno u kobiet, jak  i u mężczyzn, ma koronne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wiele osób zastanawia, jaki wpływ ma poziom testosteronu na wyniki treningowe u kobiet. Wariantów jest wiele, jednak w poniższym artykule postaram się skupić na problemie zbyt wysokiego poziomu testosteronu u płci pięknej, a także formie radzenia sobie z tym problemem.

Na wstępie wprowadzimy kilka pojęć z neurobiologii, które ułatwią nam zrozumienie mechanizmu kontroli poziomu testosteronu w organizmie kobiety.

Układ podwzgórze–przysadka–nadnercza, czyli oś HPA

Budowa

Komórki podwzgórza i spoza podwzgórza wysyłają sygnały z aksonów do podstawy podwzgórza. Aksony te wydzielają czynniki uwalniające, które poprzez mechanizmy błonowe i wtórne przekaźnictwo stymulują uwalnianie lub syntezę hormonów w przysadce. Komórka podwzgórza, wydzielająca czynniki uwalniające do przysadki, unerwia jednocześnie komórki wzgórza, ciała migdałowatego, obszar przedwzrokowy. Łączy się z wiązkami z ciała migdałowatego, obszaru przedwzrokowego, hipokampu oraz zawiera sensytywne receptory dopaminergiczne. Dodatkowo jest pod kontrolą krążących hormonów. Dzięki zróżnicowanym połączeniom różne czynniki (pobudzenie, stres, dojrzałość płciowa) mają wpływ na pobudzenie komórek podwzgórza i ustalają poziom wydzielania związków uwalniających, które kontrolują funkcjonowanie przysadki.

Wybrane funkcje

Neuronalna kontrola systemu immunologicznego odbywa się poprzez oś podwzgórze–przysadka–kora nadnerczy (oś HPA). Małe stężenie kortykosteroidów (CS) i hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) pobudza układ immunologiczny, nadmierne stężenie – hamuje namnażanie się komórek odpornościowych. Układ immunologiczny wydziela cytokiny (limfokiny i tymozyny) regulujące odpowiedź odpornościową, jak również aktywność osi HPA, która jest aktywowana na przykład w stresie. Nadmierna aktywacja osi HPA obniża odporność oraz może być przyczyną depresji.

Rola testosteronu u kobiety

Stężenie tego hormonu u kobiet jest 15–20-krotnie mniejsze niż u mężczyzn. Aby zrozumieć funkcjonowanie testosteronu u kobiet, naukowcy zajęli się kobietami z ograniczoną produkcją hormonów. W badaniu Huang G, et al. (J Clin Endocrinol Metab, 2014) na grupie kontrolnej kobiet, której wykonano zabieg histerektomii, badano wpływ testosteronu na funkcje seksualne, kompozycję ciała, wydajność mięśniową oraz wydolność.

Przebadano 71 kobiet po menopauzie, które miały poziom testosteronu mniejszy od 31 ng/dL. Podawano estradiol transdermalnie przez 12 tygodni, łącznie z porównaniem podawania testosteronu oraz placebo domięśniowo. W badaniu wykazano, że kobiety, którym podawano testosteron, uzyskały przyrost czystej masy mięśniowej, zwiększyła się siła w wyciskaniu leżąc oraz zanotowano większą wydolność przy wspinaczce; stwierdzono także wzrost popędu seksualnego w porównaniu do grupy placebo. 

Druga strona medalu byłaby związana ze skutkami ubocznymi dla zbyt wysokiego poziomu testosteronu u kobiet. Przybieranie na wadze, trądzik, wypadanie włosów – to tylko niektóre symptomy zbyt wysokiego stężenia tego hormonu. Wielu lekarzy będzie w stanie stwierdzić wysoki poziom testosteronu, ale rzadko kiedy będą w stanie zaoferować konstruktywną pomoc, poza protezowaniem chemicznym, które jest rozwiązaniem jedynie tymczasowym, na dłuższą metę ograniczającym produkcję własną. Najistotniejszą informacją, jaką chcę przekazać w artykule, jest zrozumienie kwestii, iż wysoki poziom testosteronu jest najczęściej indukowany przez dysbalans innych hormonów lub neuroprzekaźników w organizmie. Aby osiągnąć długotrwały efekt, pracujemy zawsze nad przyczyną, nie skutkiem.

Jak możemy wysunąć hipotezę, iż poziom testosteronu u kobiety jest zbyt wysoki? 

Oto kilka z symptomów:

  • przybieranie na wadze lub niezdolność do utraty wagi (bez zwiększania kaloryki),
  • wypadanie włosów (szczególnie jeśli funkcjonowanie tarczycy oraz innych hormonów są w normie),
  • trądzik lub oleista skóra,
  • zmiany nastroju: depresja, rozdrażnienie, nadmierna irytacja, a także zaburzony stosunek estrogenu do progesteronu, nieprawidłowe wartości DHEA oraz hormonów tarczycy.

Badanie laboratoryjne testosteronu

 

EFEKT przykład nr 1:

 

WYNIK

-

 ZAKRES

SHBG

34 nmol/L 

-

18–144

TESTOSTERON CAŁKOWITY

71 ng/dL

-

14–76

WOLNY TESTOSTERON

1,27 ng/dL

WYSOKO

0,1–0,85

 

Jak pokazano na przykładzie, tylko testosteron wolny jest oznaczony jako zbyt wysoki, ale pacjentka w rzeczywistości ma wysoki poziom testosteronu. Skąd to wiemy? Występuje trądzik oraz nienaturalny przyrost masy ciała.

Testosteron wolny to aktywna forma testosteronu. Tak naprawdę to właśnie ta jego forma odpowiada za wszystkie skutki niepożądane. Co może być przyczyną? Akurat w tym przypadku odpowiadała za to insulinooporność. Redukując przyczynę zwrotnie, wyregulowano poziom testosteronu u pacjentki.

 

EFEKT przykład nr 2:

WYNIK

ZAKRES

SHBG

35 nmol/L 

18–144

TESTOSTERON CAŁKOWITY

51 ng/dL 

14–76

WOLNY TESTOSTERON

0,89 ng/dL

0,1–0,85

 

W powyższym badaniu widać, że poziom testosteronu wolnego jest wysoki, jednakże testosteron całkowity znajduje się w normie. Diagnoza lekarska wysunęła wniosek, iż pacjentka jest zdrowa, ponieważ wynik mieści się w normie. Z wywiadu jednak wynikały bardzo duże wahania nastroju oraz porost włosów w niechcianych miejscach. 

 

EFEKT przykład nr 3:

TESTOSTERON CAŁKOWITY

WYNIK

-

 ZAKRES

< 3 ng/dL

 NISKO  

3–41

HbA1c

56 %

 –

4,8–5,6

DHEA

26,7 ug/dL 

NISKO 

41,2–243,7

KORTYZOL

8,5 ug/dL

- -

 

Powyżej widać bardzo niskie stężenie testosteronu całkowitego u pacjentki. Spójrzmy na poziom HbA1c (hemoglobina glikowana. W przeciwieństwie do badań glukometrem, który wykazuje poziom cukru we krwi w danym momencie, HbA1c pokazuje poziom cukru we krwi na przestrzeni ostatnich 2–3 miesięcy). Wniosek? Zbyt wysokie stężenie insuliny jest źródłem problemu.

Gdzie szukać przyczyny zbyt wysokiego stężenia testosteronu u kobiet? Poniżej podam kilka popularnych przyczyn tego problemu, choć nie jest to kompletna lista. Podstawą jest pełen obraz, odpowiedź na pytanie, co dzieje się z naszym organizmem. Nie wystarczy pracować nad skutkiem, aby osiągnąć sukces w walce ze zbyt wysokim poziomem testosteronu.

PRZYCZYNY ZBYT WYSOKIEGO STężENIA TESTOSTERONU U KOBIET

  1. Insulinooporność

Hiperinsulinemia jako skutek insulinooporności jest przyczyną hiperandrogenizacji u kobiet. W jednym z badań (Corbould et al., 2008) celem było dokonanie przeglądu dowodów na sytuację odwrotną, tj. czy androgeny niekorzystnie mogą wpływać na działanie insuliny. Nadmiar androgenów mógłby się przyczynić do patogenezy insulinooporności u kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS), zespołem metabolicznym/cukrzycą typu 2 oraz kobiet otyłych. W tym badaniu zostało zobrazowane zmniejszenie skutków androgenowych u kobiet z hiperandrogenizmem. Ujęte zostało również podstawowe badanie oceniające wpływ androgenów na insulinę tkanek docelowych. Potrzebne są badania działań długoterminowych, obniżające poziom androgenów lub blokowanie ich u młodych kobiet z hiperandrogenizmem w celu określenia, czy mogą one chronić przed zespołem metabolicznym/cukrzycą typu 2 w późniejszym życiu. 

Z tego wynikałoby, że wysoki poziom insuliny może być przyczyną niskiego oraz wysokiego poziomu testosteronu u kobiet. U mężczyzn insulinooporność będzie powodować tylko niski poziom testosteronu. Jest tak, ponieważ insulina stymuluje enzym wydzielany przez jajniki zwany 17,20-liazą, który promuje syntezę testosteronu. Zwiększony poziom testosteronu prowadzi następnie do przerzedzenia włosów oraz ich wypadania. Czynniki, które promują duże wyrzuty insuliny, to dieta mocno bogata w skrobię, rafinowane węglowodany i cukry oraz siedzący tryb życia.

Jakie są pierwsze kroki diagnostyczne w podejrzeniu takiego przypadku? Najprościej zbadać poziom HbA1c oraz insulinę na czczo. Jeżeli zmagamy się z wysokim poziomem testosteronu oraz wysokim poziomem insuliny z rana – możemy upatrywać przyczyny właśnie w tym markerze. Najczęściej prowadzi do nierównow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy