Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja

29 sierpnia 2018

NR 17 (Sierpień 2018)

Prolaktyna od podstaw

0 24

Prolaktyna jest hormonem peptydowym wydzielanym przez przedni płat przysadki mózgowej do krwiobiegu. Jest ona głównie zaangażowana w stymulację produkcji mleka u kobiet po porodzie, a głównym bodźcem do uwalniania prolaktyny jest stymulacja brodawek sutkowych. Jednak nie jest to jej jedyne zadanie – występuje również u mężczyzn i wpływa na ponad 300 odrębnych procesów, m.in. na układ odpornościowy i ogólny poziom hormonów płciowych.

Podczas gdy normalne poziomy prolaktyny nie są niczym nadzwyczajnym, hiperprolaktynemia powoduje wiele problemów, m.in. niepłodność, obniżenie kondycji psychicznej i problemy hormonalne. Stan ten może być wynikiem licznych chorób i zaburzeń, najczęściej jednak wywołany jest przez nadmierny stres, choroby tarczycy czy stosowanie hormonalnych środków dopingujących.

Prolaktyna jest uznawana za hormon wieloczynnościowy o jednym z najszerszych zakresów działań fizjologicznych w porównaniu z innymi hormonami.

Stymulacja produkcji mleka następuje po porodzie, umożliwiając utrzymanie na podwyższonym poziomie prolaktyny, podczas gdy progesteron i estrogen ulegają znacznemu obniżeniu – są szybko usuwane z organizmu kobiety już w 3–4 dobie po porodzie. W procesie produkcji mleka prolaktyna wraz z kortyzolem i insuliną działają synergistycznie, pobudzając geny kodujące białka mleka. Wspólnie stymulują pobieranie różnych aminokwasów i glukozy oraz syntezę białek mleka, tłuszczów, cukru, spermidyny i fosfolipidów, które są niezbędne do produkcji mleka. U matek karmiących piersią prolaktyna jest głównie wydzielana w odpowiedzi na stymulację sutków i piersi przez niemowlę. Ssanie przez dziecko blokuje wydzielanie podwzgórzowej dopaminy, która normalnie hamuje prolaktynę. Powoduje to gwałtowny wzrost stężenia prolaktyny we krwi, a następnie raptowny spadek po zakończeniu karmienia. Zbyt długie karmienie piersią może negatywnie oddziaływać na matkę karmiącą, ponieważ wysoki poziom prolaktyny może sprzyjać procesowi osteoporozy ze względu na eksport wapnia do mleka matki. 

Badania na szczurach wykazały obniżenie zachowań seksualnych u samców z wysokim poziomem prolaktyny.

Generalnie u ludzi wysoki poziom prolaktyny wiąże się z zachowaniami pielęgnacyjnymi i rodzicielskimi, a także reakcjami psychosomatycznymi, które zwiększają opiekuńczość. Z kolei u kobiet wysoki poziom prolaktyny może zarówno zwiększać, jak i zmniejszać pożądanie seksualne, ale zależy to od różnych czynników.

Natomiast badania na szczurach wykazały obniżenie zachowań seksualnych u samców z wysokim poziomem prolaktyny.

U kobiet ciężarnych odpowiedni poziom prolaktyny wspomaga rozwój mózgu płodu przez tworzenie powłok mielinowych na aksonach w mózgu. Wspomaga również neurogenezę u matki i jej płodu oraz tolerancję immunologiczną płodu w czasie ciąży, przyczynia się ponadto do rozwoju płuc płodowych.

Wpływ prolaktyny na hormony żeńskie jest różny. Z jednej strony zwiększa ona stężenie progesteronu, który pomaga w utrzymaniu ciąży, z drugiej zaś strony jej anormalnie podwyższony poziom podczas ciąży niesie ryzyko poronienia. Dodatkowo wysokie stężenie prolaktyny podczas karmienia piersią zmniejsza płodność, chroniąc kobietę przed zajściem w kolejną ciążę, więc najczęściej przyczynia się ona do niepłodności żeńskiej. 

Podwyższony poziom prolaktyny może obniżać poziom estrogenu, natomiast estrogen stymuluje wydzielanie i produkcję prolaktyny u kobiet. U mężczyzn podwyższony poziom prolaktyny wpływa na obniżenie testosteronu, ponieważ wysokie stężenie prolaktyny hamuje wydzielanie GnRH, zmniejszając w ten sposób hormon luteinizujący (LH) i hormon folikulotropowy (FSH). 

Idealny poziom prolaktyny u mężczyzn wynosi 5–15 ng/ml (minimum to 3 ng/ml), a u kobiet 5–23 ng/ml. Poniżej dolnych wartości referencyjnych stwierdza się problemy ze zbyt niskim poziomem prolaktyny.

Hiperprolaktynemia

Zbyt wysoki poziom prolaktyny nazywany jest hiperprolaktynemią. Rozróżnia się hiperprolaktynemię czynnościową i spowodowaną gruczolakami przysadki. Hiperprolaktynemia to stan, który coraz częściej występuje u kobiet (i prawdopodobnie otyłych mężczyzn) i odnosi się do anormalnej nadprodukcji prolaktyny.

Prawidłowa prolaktyna powinna wynosić poniżej 25 ng/ml u kobiet i poniżej 15 ng/ml u mężczyzn. Badanie powinno się wykonywać bezwzględnie na czczo, w godzinach porannych, najlepiej po 24-godzinnej abstynencji seksualnej. Wyniki powyżej 50 ng/ml wskazują na hiperprolaktynemię czynnościową, powyżej 100 ng/ml – na mikrogruczolaka przysadki. 

Podstawowym badaniem, które pozwala na wykluczenie gruczolaka, jest badanie poziomu prolaktyny przed podaniem i godzinę po podaniu metoklopramidu – jest to substancja, która powoduje wzrost wydzielania prolaktyny. W normalnych warunkach poziom prolaktyny powinien wzrosnąć sześciokrotnie w stosunku do wartości początkowej, wyższe wyniki wskazują...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy