Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja

31 października 2018

NR 18 (Październik 2018)

Stres oksydacyjny w życiu sportowca

0 303

Wyżej, szybciej, mocniej – tak można scharakteryzować potrzeby atletów w XXI wieku. W zależności od tego, jaką dyscyplinę reprezentujesz, zawsze chcesz być lepszy niż konkurencja, lepszy niż Twój poprzedni wynik z ostatniego roku, miesiąca, a nawet tygodnia. Podstawą stawania się lepszym jest postęp. Jednak problem pojawia się, kiedy całe nasze działania nastawione na progres zaczynają przynosić regres – zamiast stawać się lepszym, jesteś z treningu na trening coraz słabszy, wolniejszy i mniej dokładny.

Z ARTYKUŁU DOWIESZ SIĘ:

  • jaki wpływ na kontuzje ma stres oksydacyjny,
  • dlaczego trening jest przyczyną stresu oksydacyjnego,
  • jaka jest prawidłowa higiena życia.

Wówczas musisz zrobić krok w tył i prześledzić własny poziom stresu oksydacyjnego.Stres jest elementem towarzyszącym ludziom na co dzień w XXI wieku: praca, dom, dzieci, trening – trudno jest nam pozbyć się czynników, które wpływają na kumulację kortyzolu oraz jego wpływ na ludzki organizm. Problem ten zdecydowanie się pogłębia, kiedy mówimy o sportowcach – bez względu na to, czy są to zawodowcy, czy amatorzy, musimy się przyjrzeć zagadnieniu, jakim jest stres oksydacyjny. Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego Twoje ciało Cię ogranicza. Abstrahując od samych zewnętrznych bodźców stresowych, w wypadku sportowców mamy również do czynienia z wcześniej wspomnianym stresem oksydacyjnym, który odzwierciedla nierównowagę między produkcją wolnych rodników a zdolnością organizmu do pozbycia się nadmiaru tych związków przez odpowiednio funkcjonującą tarczę antyoksydacyjną. 

Jak to zrozumieć?

Wyjaśniając możliwie najprościej: Twoje ciało nie jest w stanie zwalczać samodzielnie wolnych rodników, które niszczą Cię od środka (jeżeli są w nadmiarze). 
Stres oksydacyjny jest czynnikiem pogłębiającym procesy starzenia, wpływającym negatywnie na funkcje kognitywne, możliwości regeneracyjne i sprzyjającym rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych, nowotworów czy chorób
neurodegeneracyjnych. 
Głównym postępowaniem, na jakie powinniśmy się nastawić, to odpowiednia regulacja stresu oksydacyjnego. To oznacza: po pierwsze – dobrą periodyzację treningu; po drugie –  dietę; po trzecie  – regenerację; a po czwarte  –  suplementację. 
U sportowców główną przyczyną rozwoju stresu oksydacyjnego jest trening. 
Jednak w tej sytuacji sprawa nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. 

Dlaczego nie zawsze więcej oznacza lepiej oraz dlaczego mniej może oznaczać gorzej?

Wpływ ćwiczeń na rozwój bilans redox (ilość wolnych rodników i dostępnych antyoksydantów) jest sprawą skomplikowaną – zależny od wieku, płci oraz rodzaju treningu i liczby wykonywanych jednostek treningowych. 
O ile sam wysiłek fizyczny jest czynnikiem pozytywnie wpływającym na regulację stresu oksydacyjnego, o tyle wykonywanie wielu ciężkich jednostek aerobowych i anaerobowych może już skutecznie utrudniać utrzymanie odpowiedniego bilansu wolnych rodników oraz antyoksydantów. W rezultacie może doprowadzić do zaburzeń regeneracji oraz zwiększenia ryzyka kontuzji, czyli do sytuacji, kiedy działania na zasadzie: „wyżej, szybciej, mocniej i więcej” mogą istotnie pogarszać nasze zdolności regeneracyjne. Zamiast bowiem stymulować progres siłowo-kondycyjno-sylwetkowy, będą działać w drugą stronę, narażając nas tym samym na kontuzje. 

Stres oksydacyjny przyczyną kontuzji?

Musimy pamiętać, że stres oksydacyjny to nie tylko szkody dla naszego organizmu. Jest on bowiem istotnym elementem w apoptozie, czyli programowanej śmierci komórki, przekazywaniu sygnałów komórkowych, aktywacji enzymów, czy eliminacji toksyn. 
Patrząc na to z perspektywy sportowej – nasilona erytropoeza oznacza zwiększenie liczby krwinek czerwonych, w rezultacie lepszą redystrybucję tlenu, transformację włókien mięśniowych oraz nasiloną biogenezę mitochondriów, czyli lepszą pracę naszych pieców energetycznych, większe zasoby ATP, lepsze wyniki w sporcie.
Jednak jak zawsze: co za dużo, to nie zdrowo. Dlatego tak istotne jest umiejętne podejście do problemu, ocena rzeczywistego stanu zdrowia oraz właściwe postępowanie, które pozwoli rozwiązać problem. 
Ważną rolę w ochronie przed rodnikami odgrywają różne mechanizmy metaboliczne, których stymulacja i utrzymanie na odpowiednim poziomie będą niezbędne do uzyskania hormezy, czyli odpowiedniego efektu stymulacyjnego, ale bez zaburzenia procesów regeneracji, a zatem:

  1. reakcje z udziałem związków wygaszających wzbudzone cząsteczki (karetonoidy, witamina E);
  2. mechanizmy nieenzymatyczne: ceruloplazmina, transferyna, poliamidy, jony metali przejściowych, sekwestr metali, metalotioneiny. Mechanizmy enzymatyczne: dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), katalazy (CT), peroksydaza glutationowa (GPx), reduktaza glutationowa (GRd), S-transferaza glutationu (GST) oraz grupa fosfolipaz wydzielniczych A2 (sPLA2);
  3. reakcje z udziałem białek szoku cieplnego (HSP) – białka opiekuńcze i proteazy.

Zanim jednak zaczniemy omawiać metody ograniczania stresu oksydacyjnego, istotne, abyśmy zrozumieli dwie rzeczy:

  1. zmniejszenie samego ROS względem antyoksydantów może osłabić wpływ treningu na rozwój tych cech, które chcemy osiągnąć. Podobnie jak w wypadku ROS, także w wypadku antyoksydantów – co za dużo, to nie zdrowo;
  2. odpowiednia ocena procesów zmęczenia oraz stresu oksydacyjnego – sama ocena markerów biologicznych stresu oksydacyjnego jest niezwykle trudna ze względu na dynamiczny charakter zmian ROS/antyoksydanty oraz na szczególnie krótki czas półtrwania wolnych rodników – to, co możemy zbadać, to poziom oxLDL, poziom malondialdehydu, hydroperoksydazy lub poziom dienów. Warto również pokusić się o badanie markerów zmęczenia mięśniowego, takich jak CK, LDH, kortyzol czy CRP, aby jasno ocenić stan organizmu sportowca. U zawodowców dobrym pomysłem jest badanie markerów micro-RNA, jednak tak rozszerzony panel badań zostaw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy