Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja

14 kwietnia 2020

NR 27 (Kwiecień 2020)

Wpływ mikrobioty na mózg

92

Drugi mózg, czyli jelita, to temat obecnie bardzo popularny. Czy rzeczywiście, wpływając na nasze jelita oraz florę jelitową, jesteśmy w stanie wspierać pracę naszego mózgu lub nastrój albo masę ciała? Z jakimi zaburzeniami oraz chorobami związana jest zaburzona flora jelitowa oraz co możemy z tym zrobić?

O wpływie naszych jelit, a przede wszystkim bakterii jelitowych (mikroflory jelitowej, mikrobiomu) na nasz mózg od niedawna mówi się szerzej. Powstały terminy, takie jak: oś jelitowo-mózgowa, psychobiotyki, jelitowy układ nerwowy czy drugi mózg, sygnalizując wpływ jelit na pracę naszego mózgu. Obecnie prowadzi się mnóstwo badań z wykorzystaniem probiotyków, antybiotyków, wpływu infekcji czy też braku bakterii w jelitach na działanie układu nerwowego, masę ciała, zachowanie. 

Oś jelitowo-mózgowa to dwukierunkowa sieć komunikacyjna składająca się z neuronów, hormonów czy komórek układu odpornościowego, która informuje nasz mózg, w jakim stanie jest nasze ciało (np. czy jesteśmy w okresie stresu itd.), co wpływa na homeostazę organizmu. Zarówno stan jelit wpływa na pracę mózgu, jak i odwrotnie – mózg wpływa na funkcjonowanie jelit (można tutaj chociażby wspomnieć o biegunkach, zaparciach czy wzdęciach w okresie stresu). Warto zaznaczyć, że w jelitach mamy więcej neuronów niż w rdzeniu kręgowym, poza tym to właśnie w jelitach znajduje się najwięcej komórek układu odpornościowego. Jelitowy układ nerwowy wpływa przede wszystkim na to, jak funkcjonuje nasz układ pokarmowy – wydzielanie różnego rodzaju hormonów, wydzielin, perystaltykę jelit.

Nerw błędny 

Nerw błędny jest najdłuższym nerwem czaszkowym przechodzącym tak naprawdę przez całe nasze ciało – wpływa na takie narządy, jak serce, wątroba, nerki czy nadnercza. Jest głównym kanałem komunikacji z jelit do mózgu – przekazuje takie sygnały, jak stan mikrobioty jelitowej, funkcjonowanie jelit itd. Ludzie z zespołem jelita drażliwego (IBS) mają osłabione napięcie nerwu błędnego. Co ciekawe, uważa się, że pierwszym objawem zaburzeń neurologicznych mogą być zaburzenia pracy układu pokarmowego, np. zaparcia czy wzdęcia. Ćwiczenia nerwu błędnego często są też w tego typu zaburzeniach polecane, np. płukanie gardła, ekspozycja na zimno czy śpiewanie.

Jednakże niektóre badania wykazały, że nawet przecięcie nerwu błędnego nie zawsze hamowało zmiany, jakie wywoływały probiotyki lub innego rodzaju substancje na prace mózgu zwierząt czy reakcję stresową. Oznacza to, że jelitowy układ nerwowy komunikuje się z mózgiem także przez inne czynniki – cytokiny, peptydy, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (np. maślan czy octan), ale także neurotransmitery, takie jak serotonina, GABA czy noradrenalina, które są także produkowane w naszych jelitach. 

Oś podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA)

Na łamach „Body Challenge” wspominaliśmy już o nadnerczach i osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, która w głównej mierze reguluje odpowiedź stresową organizmu poprzez hormony CRH, ACTH oraz kortyzol. Okazuje się, że ta sama oś ma bardzo duży wpływ także na funkcjonowanie naszych jelit – wpływa ona na działanie układu odpornościowego w jelitach, działanie bariery jelitowej, ale także samą florę jelitową. Stąd też wspomniane wcześniej zaburzenia ze strony układu pokarmowego wywołane przez stres. Zarówno sam stres i wydzielane w jego obliczu hormony, takie jak kortyzol, wpływają na mikrobiom, jak i sam mikrobiom może regulować wydzielanie hormonów stresowych. 

W badaniach na szczurach wykazano, że szczury germ-free, czyli bez bakterii jelitowych (których bardzo często używa się do badań nad wpływem flory jelitowej na zdrowie i prace mózgu), mają zwiększoną odpowiedź stresową, na co korzystnie wpłynęło stosowanie probiotyków. Jednakże szczury germ-free miały mniejszy odczuwany niepokój – co jest bardzo ciekawe. 

Wpływ jelit na nasz mózg

Wpływ naszych jelit na działanie mózgu jest bardzo szeroki. Liczne badania mówią o tym, jak flora bakteryjna reguluje odczucie sytości i masę ciała. Tutaj nie do końca wiadomo, co jest przyczyną, a co skutkiem – czy osoby otyłe mają taki stan flory jelitowej, który predysponuje ich do tycia, czy to właśnie nadmierna masa ciała powoduje zmiany bakterii jelitowych. Jednakże wpływ ten jest znacznie szerszy – stan jelit może wpływać na nasz nastrój, odczuwanie bólu, funkcje kognitywne, poziom BDNF, odpowiedź stresową. Sam stan mikrobiomu wpływa na proces uczenia i pamięci, a zmiany we florze jelitowej są także związane z zaburzeniami pracy pamięci związanymi z odpowiedzią stresową, ale także z wiekiem!

W badaniach na gryzoniach wykazano, że probiotyki mogą regulować odpowiedź stresową (oś HPA), zmniejszając poziom hormonów stresu, takich jak kortyzol, dodatkowo hamując zmiany w mózgu wywołane stresem, np. hamowanie neurogenezy w hipokampie (część mózgu najbardziej związana z pamięcią), wpływając także korzystnie na plastyczność synaptyczną, stany lękowe i depresyjne w obliczu stresu. Być może jednym z elementów działających przeciwlękowo i rozluźniająco jest GABA,...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy