Dołącz do czytelników
Brak wyników

Probiotyki w sporcie

1 marca 2019

NR 20 (Luty 2019)

Wpływ XXI wieku na funkcjonowanie strażnika naszej odporności - jelit

0 188

Właściwa mikrobiota jelitowa stała się istotnym aspektem zdrowia ludzkiego. Najnowsze badania potwierdzają teorię dotyczącą wpływu współczesnego stylu życia na kondycję mikrobioty jelitowej i powiązane z tym poważne konsekwencje zdrowotne. Bardzo często układ pokarmowy doświadcza przykrych skutków pośpiechu, rozwoju technologicznego, przemian cywilizacyjnych. Coraz częściej słyszymy o zespole jelita drażliwego, przewlekłej anemii czy chorobach autoimmunologicznych – to jednostki chorobowe rzadko występujące przed laty. Przyczyny tych problemów wskażę w artykule.

Kolonizacja mikroorganizmów przebiega wraz z dojrzewaniem układu immunologicznego i pełni istotną funkcję w fizjologii oraz regulacji funkcjonowania jelit.
 
Coraz więcej dowodów na wczesny kontakt drobnoustrojów z układem odpornościowym sugeruje, że ludzka mikroflora jelitowa jest zasiewana jeszcze przed przyjściem dziecka na świat. Mikrobiota matki jest pierwszym środowiskiem dla drobnoustrojów, a od urodzenia zwiększa się jej różnorodność i zbliża ukształtowaniem do dorosłej mikroflory w 3–5 roku życia.
 
Czynniki okołoporodowe, takie jak sposób porodu, dieta, genetyka, styl życia matki przed ciążą, przebyte przez nią infekcje, przyjmowane leki i stres mają wpływ na kolonizację bakterii. Po ustabilizowaniu się skład mikroflory jelitowej jest względnie stały przez całe dorosłe życie, ale może być zaburzony w wyniku infekcji bakteryjnych, leczenia antybiotykami, nieprawidłowego trybu życia, przebytego zabiegu chirurgicznego i długotrwałej zmiany diety i odpowiada aktualnemu trybowi życia. Uważa się, że zmiany w tym złożonym systemie mikroorganizmów zwiększają ryzyko chorób. W związku z tym odpowiednie ustanowienie mikroflory i jej utrzymanie przez całe życie zmniejszyłoby ryzyko chorób we wczesnym i późnym wieku. W artykule przybliżę czynniki, które biorą udział we wczesnej kolonizacji mikrobiomu, wpływają na układ odpornościowy, a tym samym wpływają na procesy korzystne dla utrzymania zdrowia.

Choroby zapalne jelit

Wzrasta zachorowalność na tego typu schorzenia, szczególnie wśród młodych osób. Gabinety gastroenterologów przeżywają oblężenie. Przed postawieniem diagnozy wymagana jest długa, trudna i kosztowna diagnostyka, natomiast objawy często nie pozostawiają wątpliwości. Osłabienie, anemia, krwawienia z układu pokarmowego, słabe parametry morfologii, niedożywienie to tylko kilka objawów nieswoistych chorób zapalnych jelit.
 
Prawdopodobnie za wzrost ogólnej zapadalności na NZJ odpowiadać mogą m.in.: poprawa standardów sanitarno-higienicznych, nadużywanie antybiotykoterapii wpływającej na zaburzenia mikrobiomu jelitowego oraz mniejsza ekspozycja na infekcje zarówno bakteryjne, jak i pasożytnicze.

Mówiąc o coraz częstszym występowaniu chorób zapalnych jelit, powszechnie akceptowana jest teoria nadmiernej higieny, która dokumentuje mniejsze występowanie chorób zapalnych jelit w przypadku większego narażenia na czynniki infekcyjne w dzieciństwie.
 
Częstość nieswoistych zapalnych chorób jelit w krajach tzw. Trzeciego Świata jest znacznie niższa niż w krajach wysokorozwiniętych.
 
Jest to sytuacja, w której nasz układ odpornościowy zapomina o swoim najważniejszym zadaniu, czyli ataku na „intruza” w przypadku kontaktu z nim. Zachowując nadmierną dbałość o higienę, oduczamy go tego. Przyczyny nieswoistych zapalnych chorób jelit są złożone – wydaje się, że zarówno czynniki środowiskowe jak i genetyczne mogą tu mieć istotne znaczenie.

Antybiotyki, leki

To kolejny temat, na który warto zwrócić uwagę w kontekście nadużycia. Przepisywane są na każdą dolegliwość, używamy ich często, chcąc jak najszybciej wrócić do pełni zdrowia – nawet przy „zwykłym” przeziębieniu. Dostęp do antybiotyków jest bardzo łatwy. Nie zdajemy sobie jednak sprawy z tego, jak mocno każda przyjęta antybiotykoterapia wpływa na florę jelitową i że niektóre leki przyjmujemy „na wyrost”. Konsekwencje przyjmowania farmaceutyku nie pozostaną obojętne dla naszego układu odpornościowego.
Zaburzenia optymalnego rozwoju mikrobioty wynikające z przyjmowania antybiotyków mają prawdopodobnie długofalowe konsekwencje dla różnorodności drobnoustrojów i związanego z tym zdrowia. U osób podatnych na infekcje, przemęczonych, zestresowanych mikroflora charakteryzuje się zmniejszoną różnorodnością i wyższymi poziomami potencjalnie patogennych bakterii oraz mniejszą liczbą Bifidobacterium i Bacteroides w porównaniu z osobami zdrowymi.
 
Nawet krótkoterminowe leczenie antybiotykami może znacząco wpłynąć na ewolucję mikroflory jelitowej człowieka. W rzeczywistości wzór kolonizacji Bifidobacterium wydaje się być szczególnie zaburzony do ośmiu tygodni po leczeniu, podczas gdy Proteobacteria jest zwiększona. Daje to obraz często notowanej dysbiozy jelitowej, która objawia się bardzo typowo: gazy, wzdęcia, biegunki, przelewania w układzie pokarmowym. Dyskomfort ten sprawia, że codzienność staje się udręką. Taki obraz jest powiązany z mikroflorą, gdzie wysokie poziomy Proteobacteria są predykcyjne dla choroby. Przy zaniedbaniu takiego stanu niedaleka jest droga do wywiązania się poważniejszej choroby, choćby opisywanych powyżej nieswoistych chorób zapalnych jelit. Ten stan zapalny, pozostawiany bez leczenia, w dłuższej perspektywie samoistnie rozwija się i aktualnie nie umiemy go wyleczyć.

Stres, środowisko i styl życia

Środowiskiem określimy nasz codzienny styl życia. Miejsca, w których przebywamy; ludzie, którymi się otaczamy; rodzaj pracy i chwile relaksu. Ale również emocje, uczucia i przekonania, jakie wyznajemy, jakimi się kierujemy.
 
Badania wskazują na to, że członkowie rodziny i bliscy krewni (rodzeństwo) zostali również opisani jako istotny czynnik środowiskowy wpływający na kolonizację ludzkiej mikrobioty jelitowej. Zatem osoby, które mają rodzeństwo, mają też wyższy odsetek Bifidobacterium spp. niż jedynacy.
 
Położenie geograficzne ma również wpływ na mikroflorę, ponieważ różnice flory bakteryjnej są związane ze wzorami żywieniowymi i stylem życia w określonym obszarze (miasto, kraj, religia itp.). Wskazano, że w europejskiej mikroflorze występuje „gradient geograficzny”, w którym ludzie z obszarów północnych mają wyższe poziomy Bifidobacterium spp. i niektóre gatunki Clostridium spp. i Atopobium spp., podczas gdy południowe plemiona miały większą liczbę Eubacteria, Lactobacillus i Bacteroides. Zauważono również znaczne różnice między mikroflorą fińską a niemiecką lub między grupą estońską a szwedzką. W pierwszym badaniu udział Bifidobacterium spp. był wyższy u fińskich populacji niż u Niemców, którzy wykazywali większą liczebność grupy Bacteroides-Prevotella i Akkermansia muciniphila. W innym badaniu odnotowano wyższe poziomy Bifidobacterium spp., Bacteroides-Prevotella i Clostridium histolyticum u osób z Malawi niż u Finów.
 
Ponadto mikroflora jelitowa mieszkańców z Burkina Faso (wieś) charakteryzowała się wzbogaceniem Bacteroides, podczas gdy Enterobacteriaceae przeważały u Włochów.
 
W ostatnich badaniach porównano zdrową mikrobiotę niemowlęcą z Amazonii w Wenezueli, wsi Malawi i metropolii Stanów Zjednoczonych. Wspólne wzorce rozwoju mikrobiomów jelitowych zidentyfikowano w pierwszym roku życia we wszystkich populacjach, a bifidobakterie stanowiły najbardziej rozpowszechnioną grupę, dominując w mikrobiocie niemowląt wszystkich trzech grup w tym okresie.

Weźmy więc pod uwagę, że stres, styl życia, usposobienie będzie miało znaczący wpływ na kreowanie się mikrobioty, a wraz z tym układu odpornościowego. Wciąż czekamy na więcej badań, ale nietrudno zauważyć wzajemne powiązania między stylem życia a kondycją mikrobioty jelitowej.

Otyłość i zaburzenia metaboliczne

Przy chorobach autoimmunologicznych i chorobach układu pokarmowego to kolejna wielka plaga – w zasadzie można je nazwać „wielką trójką”, bo na co dzień spotykamy osoby, które cierpią na tym pod...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy