Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wybrane techniki mobilizacyjne dla kompleksu barkowego

Artykuły z czasopisma | 16 października 2017 | NR 5
339

W czasie ewolucji ssaków kończyna górna człowieka zmieniła swoją funkcję z narządu podporowego w narząd chwytny i manipulacyjny. Na skutek tej zmiany wzrosło znaczenie tkanek miękkich, co ma ogromny wpływ na powstawanie zaburzeń i patologii kompleksu barkowego. W poprzednim numerze „Body Challenge”, w artykule pt. Czy dobrze rozumiesz mobility? przybliżyłam Wam podstawy terapii manualnej w odniesieniu do pracy trenera. W cyklu artykułów, który rozpoczynam, będziecie mogli poznać podstawy anatomii oraz techniki i strategie dla poszczególnych stawów, które z pewnością nie zaszkodzą, a mogą pomóc w polepszeniu mobilności i stabilności danego stawu.

Anatomia bywa przytłaczająca, ale uwierzcie mi – trener bez podstaw anatomii jest jak podróżnik bez mapy. Może i dotrze do celu, ale trochę strach z nim podróżować. Zachęcam Was do przeglądania atlasu anatomii regularnie. Wiedza z tego zakresu nie zmienia się z dnia na dzień, lecz nasze spojrzenie na struktury już tak.

Po pierwsze, bark należy rozpatrywać jako kompleks wspólnie działających połączeń stawowych i czynnościowych, a nie jedynie jako staw ramienny.

Obręcz kończyny górnej składa się z 5 stawów; wyróżniamy 3 połączenia maziowe:

  1. staw mostkowo-obojczykowy (inaczej obojczykowy przyśrodkowy),
  2. staw barkowo-obojczykowy (inaczej obojczykowy boczny),
  3. staw ramienny oraz połączenia czynnościowe:
  4. przestrzeń podbarkowa (występujące tutaj kaletki maziowe umożliwiają ruch obrotowy między wyrostkiem barkowym a mięśniami stabilizacyjnymi),
  5. połączenie łopatkowo-żebrowe lub łopatkowo-piersiowe (tkanka łączna umożliwiająca ruchy łopatkowe między łopatką a ścianą klatki piersiowej).

Ze względu na swoją specyficzną budowę staw ramienny jest stawem o największym zakresie ruchomości w całym ciele, jednocześnie będąc tym najbardziej narażonym na patologie i urazy. Nasze powierzchnie stawowe tworzy głowa kości ramiennej i wydrążenie stawowe łopatki.

Duża głowa względem małej panewki umożliwia ekstremalny zakres ruchów kosztem stabilności, która cechuje inne stawy. Podobnie ruchoma jest łopatka względem ściany klatki piersiowej (rys. 1). Te dwie struktury powinny działać wspólnie, tworząc tak zwany rytm ramienno-łopatkowy.

 

rys 1

Ruchy w zakresie odwiedzenia odbywają się na zasadzie 2:1, co oznacza, że jeśli ruch odwiedzenia wynosi 90°, to 60° wykonuje staw ramienny, a 30° łopatka. Zmiany patologiczne zmieniają kolejność pracy w czasie rytmu ramienno-łopatkowego. Dochodzi przeważnie do zbyt szybkiego uruchomienia łopatki w stosunku do stawu ramiennego. W procesie usprawniania i poprawy stabilizacji jednym z najważniejszych zadań dla rehabilitanta będzie przywrócenie prawidłowej pracy tych struktur.

Stawy mostkowo-obojczykowe i barkowo-obojczykowe są mechanicznie tak sprzężone, że również muszą towarzyszyć im ruchy łopatki.

Czynność kończyny górnej jest dodatkowo wspomagana przez dwa więzadła – żebrowo-obojczykowe (costoclaviculare) i kruczo-obojczykowe (coracoclaviculare). Te wszystkie struktury pozwalają na znaczną ruchomość kosztem zmniejszonej stabilności połączeń. Torebka tego stawu jest bowiem luźna, posiada słabe umocowania więzadłowe, dlatego musi być dodatkowo wzmocniona ścięgnami mięśni stabilizujących, tzw. pierścienia rotatorów.

W skład pierścienia mocującego kość ramienną w wydrążeniu stawowym wchodzi mięsień nadgrzebieniowy (m. supraspinatus), podgrzebieniowy (m. infraspinatus), podłopatkowy (m. subscapularis) i obły mniejszy (m. teres minor).

Dodatkowym mięśniem stabilizującym bark będzie mięsień zębaty przedni (m. serratus anterior), który ma bezpośredni wpływ na łopatkę, ustawiając ją bocznie i do przodu (rys.2).

 

rys. 2

Jedną z przyczyn urazów w obrębie kompleksu barkowego jest nierównowaga mięśniowa. Przykładowo, zaniedbywanie wzmacniania stożka rotatorów przy dużej intensywności ćwiczeń dla mięśnia naramiennego lub w przypadku dużej liczby ruchów wykonywanych nad głową, wyciskania itd. i zaniedbywania ruchów przeciwnych, np. podciągania.

Kompleks barkowy stanowi główny pas transmisji siły pochodzącej z centrum i większych mięśni (tułowia, biodra) na mięśnie ramienia, przedramienia i dłoni, które dysponują lepszą koordynacją ruchową. Aby wszystko przebiegało bez większych problemów, potrzebna jest odpowiednia mobilność i stabilność tego stawu oraz dobra kontrola („timining”) ślizgu łopatki. Jaka mobilność i stabilność będzie odpowiednia, aby uniknąć kontuzji? Taka, która zapewnia pełną funkcjonalność tego stawu. „Funkcjonalność” to jednak podchwytliwe słowo, bowiem to, co jest w zakresie funkcji dla przeciętnej osoby pracującej 8 h 
dziennie w korporacji, może nie być wystarczające dla sportowca (amatora czy zawodowca) – tutaj potrzebne są ruchy daleko wykraczające poza normę, znacznie bardziej zaawansowane niż te poznane w życiu codziennym oraz wymagające większej siły. Dla przykładu: zakres potrzebny do chociażby podnoszenia ciężarów wykracza poza przyjętą normę fizjologiczną dla stawu barkowego. Zawodnicy i trenerzy zaczęli odczuwać potrzebę wzbogacenia swojego warsztatu o zajęcia i techniki poprawiające obecne ograniczenia.

Poniższy tekst to jedynie zbiór pomocnych informacji, a NIE podstawa do samodzielnego podejmowania decyzji w zakresie leczenia już istniejących kontuzji.

Najistotniejszymi czynnikami mającymi wpływ na przeciwdziałanie kontuzjom jest zapewnienie odpowiedniej:

  • ruchomości (zakresu ruchu),
  • stabilności,
  • siły.

W jaki sposób wpłynąć na polepszenie zakresu ruchu w kompleksie barkowym?

Najlepszym sposobem poprawienia mobilności danego stawu jest praca nad wzmocnieniem grup mięśniowych wykonujących ruch, nad którego mobilnością chcemy pracować. Dlaczego? Wpływamy wtedy jednocześnie na wszystkie trzy ograniczone komponenty, czyli ruchomość, stabilność i siłę. Wzmacniając słabe mięśnie, wypracowujemy dobrą stabilność i kontrolę tego stawu. Dodatkowa praca na tkankach miękkich pozwoli szybciej osiągnąć zakładane cele. Nie bez znaczenia pozostaje także mobilność najbliższych barkom segmentów kręgosłupa, w tym przypadku odcinka piersiowego. Zwiększona kifoza zmienia nam zupełnie ustawienie łopatki względem ramienia, wpływając na zmiany w zakresie ruchu stawu ramiennego. W procesie poprawiania mobilności i stabilności stawu barkowego należy skupić się także na mobilizacji w tym odcinku. W tym artykule prezentuję kilka wybranych technik mobilzacyjno-stabilizacyjnych dla kompleksu barkowego z uwzględnieniem progresji ćwiczeń. Wybierz 2–4 ćwiczeń dziennie i wykonuj 2–3 serie po 10–15 powtórzeń, traktując je jako rozgrzewkę przed treningiem właściwym.

Jak widzicie, najważniejsza w pracy nad po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy