Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja , Otwarty dostęp

14 kwietnia 2020

NR 27 (Kwiecień 2020)

Zaburzenia trawienia u sportowców

247

Powszechnie wiadomo, że optymalne odżywianie i trawienie ma zasadnicze znaczenie dla poprawy wyników sportowych. Jednak aktywność fizyczna może być powiązana z różnego rodzaju dolegliwościami i zaburzeniami przewodu pokarmowego. Stanowią one bardzo duży dyskomfort psychiczny dla sportowca, co z kolei negatywnie wpływa na jego wyniki sportowe. Do najczęstszych objawów zaliczyć można bóle brzucha, refluks żołądkowo-jelitowy, biegunki, wymioty, wzdęcia, a nawet krwawe stolce.

W zależności od metodologii 30–70% sportowców doświadcza różnego rodzaju zaburzeń przewodu pokarmowego, w szczególności dotyczy to sportowców wytrzymałościowych – biegaczy, rowerzystów, ale również sztangistów. 

Badanie triatlonistów na długich dystansach, którzy rywalizowali w ekstremalnych warunkach, wykazało częstość występowania aż na poziomie 93% dla dowolnego objawu ze strony przewodu pokarmowego, 7% triathlonistów zrezygnowało z wyścigu z powodu problemów żołądkowo-jelitowych. 

POLECAMY

Przyczyny występowania zaburzeń żołądkowo-jelitowych

Chociaż uznaje się, że etiologia zaburzeń żołądkowo-jelitowych wywołanych wysiłkiem fizycznym jest wieloczynnikowa, niedokrwienie przewodu pokarmowego jest często uznawane za główny patofizjologiczny mechanizm pojawiania się objawów. W trakcie trwania wysiłku fizycznego przepływ krwi do jelit jest zmniejszony nawet o 80%. Krew kierowana jest do obszarów najbardziej aktywnych metabolicznie, czyli takich jak mięśnie, aby dostarczać składniki energetyczne i tlen, ale również aby usuwać powstałe końcowe produkty przemiany materii. 

Inną hipotezą jest również zmieniona funkcja neuroendokrynna, w tym zwiększone napięcie współczulne ze względu na wydzielanie noradrenaliny, która wiąże się z α-adrenoreceptorami, oraz zmienione uwalnianie hormonów przewodu pokarmowego, które negatywnie oddziałują na jego motorykę, poprzez wpływ na skurcz naczyń krwionośnych ograniczających dopływ krwi do przewodu pokarmowego. 

Zmiany motoryki można zaobserwować na różnych poziomach przewodu pokarmowego, w tym przełyku, żołądka i jelit. Zaobserwowano zmniejszenie aktywności perystaltycznej przełyku i obniżone napięcie dolnego odcinka, co może objawiać się refluksem żołądkowo-przełykowym podczas wysiłku.

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe mogą być również spowodowane mechanicznymi przyczynami, takimi jak wielokrotne uderzanie stopami o podłoże u biegaczy, co doprowadza do uszkodzenia błony śluzowej jelit. Uraz mechaniczny jelita spowodowany wykonywaniem powtarzających się czynności, w połączeniu z niedokrwieniem jelit, prawdopodobnie odpowiada za krwawienie z przewodu pokarmowego u maratończyków. Dodatkowo również układ ciała świadomie mu nadany  może wpływać na objawy żołądkowo-jelitowe. Na przykład, u rowerzystów bardziej rozpowszechnione są objawy górnego przewodu pokarmowego – prawdopodobnie z powodu zwiększonego nacisku na brzuch w wyniku pozycji rowerowej, szczególnie w pozycji „aero”. 

Czynniki żywieniowe mogą mieć również silny wpływ na dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Spożycie błonnika, tłuszczów, białka i fruktozy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia objawów przewodu pokarmowego. Dodatkowo odwodnienie w wyniku niewystarczającego spożycia płynów może zaostrzać objawy. Problemy żołądkowo-jelitowe częściej występowały na skutek przyjmowania błonnika, tłuszczów, białka i stężonych roztworów węglowodanów podczas triathlonu. Napoje o wysokiej osmolalności (> 500 mOsm/L) wydają się zwiększać zgłaszane dolegliwości. Występowanie zaburzeń żołądkowo-jelitowych może być również powiązane z przyjmowaniem produktów mlecznych.

Przechodząc do meritum, oprócz dolegliwości żołądkowo-jelitowych, na wyniki sportowe olbrzymi wpływ ma również optymalne żywienie oraz trawienie i przyswajanie pokarmów. Ma to szczególne znaczenie przede wszystkim u sportowców wytrzymałościowych, którzy ze względu na obciążenia treningowe muszą spożywać dużą liczbę kalorii, aby utrzymać odpowiednią masę ciała i mięśni oraz odpowiedni poziom energii. Trawienie składników odżywczych jest procesem bardzo złożonym, w którym biorą udział mózg, jelita oraz inne narządy, takie jak trzustka, wątroba, nerki, mięśnie i układ nerwowy. 

Prawdopodobnie jednym z najważniejszych składników skutecznego wchłaniania składników odżywczych jest dostępność i wykorzystanie enzymów trawiennych. Większość enzymów to białka, które katalizują reakcje chemiczne, działają na zasadzie wiązania substratu i tworzenia kompleksu enzym-substrat, który następnie reaguje i tworzy kolejny produkt. Enzymy trawienne wiążą białka, węglowodany, 
lipidy lub inne duże cząsteczki i długołańcuchowe składniki odżywcze, aby rozłożyć je na mniejsze elementy budulcowe i ułatwić trawienie. 

Rola poszczególnych enzymów trawiennych

Amylaza pomaga przekształcić węglowodany w cukry proste, np. w glukozę, by mogła zostać wchłonięta. Enzym wytwarzany jest w dwóch miejscach w przewodzie pokarmowym – w jamie ustnej przez gruczoły ślinowe oraz przez trzustkę w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Gruczoły ślinowe uwalniają amylazę wraz ze śluzem, elektrolitami i wodą w postaci śliny, gdy pokarm dostaje się do ust. Amylaza w ślinie rozpoczyna rozpad skrobi. Kiedy strawiony materiał dociera do dwunastnicy – pierwszej części jelita cienkiego, wtedy trzustka uwalnia amylazę, aby zakończyć rozkład węglowodanów, dzięki czemu jelito cienkie może wchłonąć cukry proste.

Lipaza rozkłada spożywany tłuszcz na mniejsze cząsteczki, które mogą przechodzić przez jelito cienkie i następnie do krwi. W jamie ustnej i żołądku wytwarzana jest lipaza, ale największą objętość wytwarza trzustka. Większość ludzi wytwarza wystarczającą ilość lipazy, aby odpowiednio rozbić tłuszcze, które są spożywane, problem może się pojawiać u sportowców zmagających się z celiakią czy chorobą Crohna. 
Trawienie białka rozpoczyna się w żołądku, ale większość procesu trawienia zachodzi w jelicie cienkim, gdzie uwalniane są proteazy z trzustki. Istnieje kilka rodzajów proteaz, ale dwa główne to chymotrypsyna i trypsyna. Proteazy pomagają rozkładać białka na aminokwasy, które są następnie wchłaniane przez jelito cienkie. Przyjmowanie środków zobojętniających kwas solny (leki IPP) może dezaktywować proteazy poprzez podniesienie pH w żołądku. Trzustka uwalnia również nukleazy – enzymy trawienne, które rozkładają kwasy nukleinowe, takie jak DNA i RNA, na nukleotydy, które są elementami składowymi kwasów nukleinowych. Gdy te nukleotydy docierają do jelita krętego – ostatniego odcinka jelita cienkiego, są dalej trawione w cukry, zasady i fosforany. 

Najważniejszym elementem, aby aktywować proces trawienia, jest odpowiednie przeżuwanie każdego kęsa pokarmowego (średnio około 15–20 razy na jeden kęs pokarmowy). Poza dokładnym przeżuwaniem pokarmów z pomocą w usprawnieniu trawienia mogą przyjść enzymy trawienne dostarczane z zewnątrz.

Właściwości enzymów trawiennych

U osób chorych suplementacja enzymów trawiennych jest szeroko stosowana w leczeniu zaburzeń metabolicznych, otyłości, cukrzycy lub zaburzeń jelitowych i stanów zapalnych. U osób zdrowych suplementacja enzymów trawiennych może poprawić trawienie i promować dobre samopoczucie. Badania pokazują, że w wielu modelach karmienia zwierząt suplementacja mieszanek enzymów trawiennych wspomaga trawienie, wchłanianie składników odżywczych, ogólny stan zdrowia i wydolność. 

Enzymy trawienne były badanie również in vitro u ludzi. Na przykład wykazano, że enzym alfa-amylaza, który jest dominującym enzymem hydrolizującym skrobię, działa synergistycznie z enzymem alfa-glukozydazy. W rzeczywistości szybkość zwiększenia hydrolizy węglowodanów nawet 1017-krotnie jest typowa dla glikozydów, co plasuje je wśród najbardziej wydajnych enzymów. Enzym proteolityczny, bromelaina, który jest surowym ekstraktem z ananasa, wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwzakrzepowe i fibrynolityczne, plasując go jako jeden z silniejszych leków fitoterapeutycznych. 

Oprócz korzyści zdrowotnych badania sugerują, że suplementacja enzymów trawiennych może wspomagać wyniki sportowe – szczególnie u sportowców wytrzymałościowych, którzy często doświadczają stresu trawiennego podczas treningu i wyścigów. Badanie kliniczne zostało przeprowadzone przy użyciu 160 mg mieszanki amylazy, celulazy i hemicelulazy spożywanej z batonem zastępującym posiłek przed jazdą na rowerze trwającą 60 minut o wysokiej intensywności. Rowerzyści spożywali baton zastępujący posiłek i placebo lub baton zastępujący posiłek i 160 mg mieszanki enzymów. Poziomy glukozy we krwi były znacznie wyższe w grupie enzymów w porównaniu do placebo. Wartości mleczanu były również znacznie niższe w grupie enzymów. Badani w grupie enzymów byli w stanie utrzymać 100% VO2max znacznie dłużej niż w grupie placebo. 

Opublikowano również badanie na biegaczach, którzy regularnie doświadczają zaburzeń przewodu pokarmowego w porównaniu do biegaczy, którzy nie odczuwają indukowanej bieganiem przepuszczalności jelit (pojawiająca się w obu grupach). Objawy ze strony przewodu pokarmowego mogą być większe u biegaczy, którzy regularnie doświadczają zaburzeń z powodu podwyższonego poziomu LPS (lipopolisacharydu) w surowicy w grupie objawowej. Chociaż podwyższony poziom LPS skorelowany z objawami ze strony przewodu pokarmowego nie do końca są zbadane, niewątpliwą aktywność zapalną podwyższonego LPS można zneutralizować za pomocą syntetycznych peptydów LPS pochodzących ze składnika amyloidu P w surowicy.

Jak wybierać enzymy trawienne?

Należy pamiętać, że enzymy trawienne nie są uniwersalne i najlepiej dobierać je do danej osoby, ponieważ są specyficzne dla konkretnych składników odżywczych i pomagają w absorpcji różnych pokarmów. Dla ogólnego zdrowia układu trawiennego dobrze jest przyjmować mieszankę o pełnym spektrum, która zawiera wiele różnych enzymów.
Jakie są najlepsze enzymy trawienne? Każdy rodzaj enzymu trawiennego odgrywa szczególną rolę w trawieniu i wchłanianiu składników odżywczych w organizmie, przykładowo:

  • amylaza znajdująca się głównie w ślinie – pomaga rozłożyć skrobie na cukry proste,
  • alfa-galaktozydaza – potrzebna do rozkładu skrobi w trudnych do strawienia pokarmach, w tym składników powodujących gazy, takich jak: fasola, brokuły, brukselka i kapusta,
  • celulaza – odpowiedzialna za trawienie celulozy, rodzaju włókna znajdowanego w ścianie komórkowej wielu rodzajach roślin,
  • glukoamylaza – pomaga zerwać wiązania typowych skrobi z diety,
  • inwertaza – pomaga w hydrolizie sacharozy lub cukru stołowego do fruktozy i glukozy,
  • laktaza – katalizuje rozkład laktozy, która jest rodzajem cukru występującego w mleku i produktach mlecznych,
  • lipaza – enzym wytwarzany przez trzustkę, który pomaga trawić i wchłaniać tłuszcze,
  • peptydaza – odpowiada za podział łańcuchów białek peptydowych na poszczególne aminokwasy,
  • fitaza – ułatwia trawienie kwasu fitynowego, który jest naturalnym związkiem występującym w nasionach roślin, a także w orzechach, pełnych ziarnach i roślinach strączkowych,
  • proteaza: pomaga rozbić długie łańcuchy białek na mniejsze jednostki zwane aminokwasami.

Oto kilka pomocnych wskazówek na temat powodu przyjmowania enzymów trawiennych:

  • Większość produktów zawiera pewną ilość pankreatyny, która jest kombinacją wsz...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy