Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie i suplementacja

2 lipca 2018

NR 16 (Czerwiec 2018)

Zegar biologiczny a mikrobiota jelitowa i jej wpływ na nasze zdrowie

0 329
Udział mikrobioty jelitowej w trawieniu wydaje się oczywisty. Mikroorganizmy jelitowe biorą udział w rozkładaniu wielkocząsteczkowych składników pokarmowych, wchłanianiu mikroelementów i elektrolitów, fermentacji substancji niepodlegających trawieniu oraz dojrzewaniu nabłonka i śródbłonka przewodu pokarmowego. Procesy te gwarantują prawidłowe zużycie energii w mięśniach szkieletowych, przemianę glukozy w wątrobie oraz skład tkanki tłuszczowej.

Mikroorganizmy jelitowe są także źródłem enzymów odpowiedzialnych za utylizację węglowodanów, metabolizm cholesterolu i syntezę niektórych witamin i aminokwasów. Nie bez znaczenia jest też udział mikrobioty jelitowej w metabolizmie kwasów żółciowych. Zróżnicowana i pozbawiona bakterii patogennych mikrobiota jelitowa sprzyja prawidłowym przemianom metabolicznym, a dysbioza, czyli zaburzenie jakościowe, ilościowe i funkcjonalne mikrobioty przewodu pokarmowego sprzyja zaburzeniom metabolicznym i przyczynia się do powstawania otyłości oraz zespołu metabolicznego. Mikrobiom człowieka to prawdopodobnie najważniejszy narząd metaboliczny w naszym organizmie. Genom bakteryjny, który znacznie przekracza liczbę genów w komórkach gospodarza, jest źródłem licznych białek odgrywających ważną rolę w regulacji układu nerwowego, dokrewnego i immunologicznego. Dysbioza negatywnie wpływa na trawienie pokarmów i przyswajanie z nich energii, utrzymanie integralności tzw. bariery jelitowej, regulacji reakcji zapalnych, a także metabolizm wielu leków.
Dość oczywisty jest także wpływ wielu czynników środowiskowych na skład i funkcję mikrobioty. Zasadniczo jest ona kształtowana w dzieciństwie, ale podlega zmianom podczas całego życia osobniczego. Do tzw. silnych modulatorów mikrobioty należą przede wszystkim dieta, zakażenia i leki, a także stres. Dieta wysokotłuszczowa i wysokobiałkowa, uboga w błonnik pokarmowy wpływa niekorzystnie na stan mikrobiologiczny jelit. Duża ilość białka, zwłaszcza odzwierzęcego, sprzyja namnażaniu się mikroorganizmów, które produkują rakotwórcze produkty przemiany materii, w tym fenole, krezole, skatole, aminy biogenne czy indole. Dieta bogatobiałkowa i bogatotłuszczowa podnosi pH stolca, przyśpiesza tempo przemian kwasów żółciowych i sprzyja powstawaniu siarkowodoru w przewodzie pokarmowym (1).
W kanonie dietetycznej troski o mikrobiotę jelitową znajduje się zabezpieczenie podaży błonnika – niezbędnego substratu fermentacji. Produkowane z włókna roślinnego krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe kontrolują dostępność energii w nabłonku jelitowym oraz regulują gospodarkę węglowodanową. Badania De Filippo i wsp. przeprowadzone w grupie dzieci z Burkina Faso w Afryce i z Florencji we Włoszech udowodniły, że afrykański model żywienia (mało mięsa, dużo warzyw i strączków) wpływa dodatnio na liczbę bakterii z gromady Bacteroidetes w odniesieniu do Firmicutes oraz na obecność Prevotella i Xylanibacter zawierających geny kodujące enzymy rozkładające ksylan i celulozę. Natomiast przewody pokarmowe dzieci z Europy skolonizowane są w nadmiarze przez bakterie o potencjale chorobotwórczym z rodzajów Escherichai i Shigella (2, 3). 
Rytm dobowy
Mało kto wie, że oprócz prawidłowego odżywiania na skład bakterii jelitowych, zdolność przylegania mikroorga-
nizmów do nabłonka jelit oraz ich aktywność metaboliczną
wpływają pory spożywania posiłków. Rytm dobowy odgrywa istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka, w regulacji przemian energetycznych 
w mięśniach i wątrobie, regulacji pracy układu krążenia oraz zapewnia homeostazę gospodarki węglowodanowej (4, 5). 
Zaburzenie rytmu snu i czuwania w porach dzień–noc, noc–dzień wpływa niekorzystnie na układ dokrewny i sprzyja zaburzeniom metabolicznym i endokrynnym. We współczesnym, dynamicznym świecie bardzo często obserwujemy takie zaburzenia. Praca na nocne zmiany, podróże lotnicze przez strefy czasowe, często w odległe zakątki świata w krótkim czasie, nieregularne odżywianie, jedzenie w pośpiechu i stresie niekorzystnie wpływa na nasz mikrobom. 
W modelu zwierzęcym udowodniono, że przerywany sen negatywnie oddziałuje nie tylko na masę ciała, ale na integralność bariery jelitowej. Co ciekawe, transplantacja mikrobioty jelitowej od zwierząt, którym przerywano sen, wywoływała u biorcy stan zapalny i insulinooporność (6). Zwierzęta, które przebywały przez całą dobę w oświetlonych pomieszczeniach, spożywały o 20% więcej kalorii w porównaniu do tych, którym zapewniono naturalny rytm dobowy i sen w zaciemnionych pomieszczeniach. Podobnie transplantacja mikrobioty od myszy, które odczuwały „jet-lag” po długiej podróży samolotem zwierzętom „germ-free”, wywołała u nich nietolerancję glukozy i wzrost masy ciała. Uważa się, że u ludzi zaburzenia mikrobioty mogą utrzymywać się do dwóch tygodni po długiej podróży samolotem przez kilka stref czasowych. W badaniach u ludzi wykazano związek pomiędzy pracą zmianową a wzrostem czynników ryzyka zaburzeń metab...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Body Challenge"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy