Dołącz do czytelników
Brak wyników

Artykuł promocyjny

7 grudnia 2020

Zmiany zwyrodnieniowe w obrębie stawów a sporty uprawiane zimą

0 300

Obecnie śmiało możemy powiedzieć, że zmiany zwyrodnieniowe stanowią ogromny problem we współczesnym społeczeństwie (eksperci określają je nawet mianem epidemii XXI wieku). Z jednej strony obserwujemy znaczny spadek aktywności fizycznej wśród osób młodych, dodatkowo nasilany przez siedzący tryb życia (zarówno praca zawodowa, jak i wypoczynek na kanapie przed telewizorem). Dodatkowo obostrzenia i lęk wywołany pandemią znacząco zmniejszyły również możliwości uczestnictwa w zajęciach sportowych i rekreacyjnych. Niestety przekłada się to na stan funkcjonalny elementów aparatu ruchu i ich działanie w sportowych aktywnościach.

Trochę statystyki

Choroby zwyrodnieniowe stawów od wielu lat stanowią główną przyczynę niepełnosprawności na całym świecie. Ze względu na wysokie koszty leczenia oraz dużą liczbę dni niezdolności do pracy stanowią olbrzymi problem społeczno-gospodarczy. W Polsce na zmiany zwyrodnieniowe cierpi 30% społeczeństwa pomiędzy 45 a 60 rokiem życia (są to te przypadki, u których mamy potwierdzoną chorobę zwyrodnieniową, dodatkowo musimy pamiętać o grupie osób, u których nie jest ona odpowiednio wcześnie zdiagnozowana), a po 65 roku życia można je znaleźć w zasadzie u wszystkich. Co wielce niepokojące – coraz częściej zmiany zwyrodnieniowe diagnozowane są u osób w przedziale wiekowym 20–30 lat.
 


Przyczyny i objawy ChZS

Brak ruchu, nieprawidłowe obciążenia związane z błędnie prowadzonym treningiem sportowym, wiek, nadwaga, czynniki genetyczne, przebyte w przeszłości urazy – to tylko nieliczne z czynników predysponujących i przyspieszających powstawanie zmian degeneracyjnych w obrębie powierzchni stawowych. 

Kiedy ryzyko choroby zwyrodnieniowej jest zwiększone? Dochodzi do tego w dwóch przypadkach: 

  • struktura tkanki łącznej stawu jest prawidłowa, ale dochodzi do jej nadmiernego obciążenia,
  • struktura tkanki łącznej stawu jest zaburzona przy prawidłowym obciążeniu.

Choroba zwyrodnieniowa stanowi ogromne wyzwanie terapeutyczne dla lekarzy, przemysłu farmaceutycznego oraz dla fizjoterapeutów. Proces ten początkowo przebiega bezobjawowo, dlatego też jest tak trudny do wychwycenia. Jednym z pierwszych objawów, z którymi pacjenci się zgłaszają po pomoc, jest ból. Początkowo tylko w trakcie obciążenia, jednak stopniowo pojawia się on również niezależnie od aktywności sportowej. Kolejnym objawem, na jaki zwracamy uwagę w przypadku zmian degeneracyjnych, jest ograniczenie ruchu oraz sztywność po dłuższym unieruchomieniu. Początkowo zmiany te pojawiają się w sposób niezauważony, jednak ich bagatelizowanie prowadzi do stopniowego narastania dolegliwości oraz ograniczania aktywności ruchowej. 

Prawidłowe przygotowanie do sezonu

Nadchodzący sezon zimowy sprawia, że wszyscy amatorzy sportów na białym puchu powoli zaczynają przygotowywać formę na zimowe szaleństwa na stokach. Jazda na nartach, snowboardzie czy łyżwach, to sporty niestety mocno kontuzjogenne, szczególnie w odniesieniu do stawów kolanowych. Często dochodzi do uszkodzeń w obrębie chrząstki stawowej, łąkotek, więzadeł czy mięśni otaczających staw klanowy, ale niejednokrotnie wypadki na stoku kończą się skomplikowanymi złamaniami, których leczenie trwa wiele miesięcy. To nie przypadek, że kilka tygodni po zakończeniu sezonu narciarskiego w gabinetach fizjoterapeutycznych pojawiają się pacjenci z dysfunkcjami powstałymi na stoku. Uszkodzenia mięśniowo-szkieletowe prowadzą w efekcie do zaburzenia prawidłowego funkcjonowania tkanek i większego prawdopodobieństwa wystąpienia choroby zwyrodnieniowej w straumatyzowanych chrząstkach stawowych.

W jaki więc sposób zmniejszyć ryzyko urazów i sprawić, że sezon minie pod znakiem dobrze wykorzystanej pogody i warunków na stoku?

Musimy pamiętać o tym, że ważne jest dostosowanie własnych umiejętności do stopnia trudności trasy. Dodatkowo – niestety – ból stawowy „nie rozjeździ się”, a narazić się możemy jedynie na zwiększone dolegliwości wywołane przeciążaniem nieprzygotowanych do tego elementów stawowych. 

Dlatego ważne jest, by aktywny dzień rozpocząć prawidłowo przeprowadzoną rozgrzewką oraz zakończyć wyciszeniem organizmu i przygotowaniem do kolejnego dnia na deskach. 

Niezwykle istotne jest prawidłowe przygotowanie motoryczne obejmujące zarówno ćwiczenia wzmacniające mięśnie kończyn dolnych i obręczy biodrowej oraz trening motoryczny ukierunkowany na poprawę równowagi i czucia głębokiego (propriorecepcja). Dobrze przygotowany aparat ruchu jest w mniejszym stopniu narażony na przeciążenia i uszkodzenia wynikające ze zwiększonej aktywności. 

Ważną rolę w przygotowaniu do sezonu zimowego odgrywają ćwiczenia z zastosowaniem BOSU, poduszek sensomotorycznych czy trampoliny. Bardzo ważną formą przygotowania motorycznego są przysiady (squat) z wykorzystaniem ciężarków, taśm elastycznych oraz piłki lekarskiej na stabilnych i niestabilnych podłożach. Nie można zapomnieć o ćwiczeniach uwzględniających zmiany kierunku ruchu (które w przypadku jazdy na nartach w dużej mierze odbywają się z naprzemiennym obciążaniem kończyn dolnych) oraz treningu wytrzymałościowego dla mięśni kończyn dolnych i obręczy biodrowej. Taki cykl przygotowań należy rozpocząć najpóźniej na 6 tygodni przed planowaną aktywnością i powinien on uwzględniać treningi przeprowadzane minimum trzy razy w tygodniu.

Powtarzające się mikrourazy, nieprawidłowa technika, niedostosowanie umiejętności do rodzaju trasy oraz duża brawura na stokach mogą dodatkowo przyspieszać tworzenie zmian zwyrodnieniowych oraz zwiększać dolegliwości w trakcie ruchu. 

Prewencja farmaceutyczna

Jednym z elementów, który możemy zastosować prewencyjnie oraz już w czasie leczenia powstawania zmian zwyrodnieniowych są leki z grupy SYSADOA (Symptomatic Slow Acting Drugs For Osteoarhritis), których działanie nakierowane jest na wzmocnienie odnowy chrząstki stawowej, w tym syntezy proteoglikanów, natomiast ich stosowanie jest dobrze tolerowane przez organizm (do tej grupy należy lek Piascledine). 

Autorzy zaleceń ESCEO (European Society for Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis, Osteoarthritis ands Musculoskeletal Diseases) z 2019 roku podkreślają konieczność stałego i systematycznego korzystania z SYSADOA, jako alternatywy dla leczenia tradycyjnego, podkreślając jednocześnie konieczność korzystania z leków a nie suplementów diety. Leki SYSADOA działanie przeciwbólowe uzyskują w ciągu 4–8 tygodni systematycznego stosowania, natomiast morfologiczną zmianę w chrząstce stawowej obserwujemy po kilkunastu miesiącach stosowania preparatów. Dlatego mogą one być stosowane w profilaktyce powstawania ChZS. Skład Piascledine obejmuje składniki pozyskane z dwóch substancji, które pierwotnie możemy spotkać w naturze – olej z soi i awokado. W przypadku Piascledine są one zawarte w formie niezmydlających się frakcji oleju sojowego i oleju awokado (ASU). Ich zawartość w zwykłych olejach jest dosyć niska, dlatego takie produkty nie przyniosą tak dobrych rezultatów w walce z chorobą zwyrodnieniową stawów, jak Piascledine. Leki te nie tylko mogą być bezpiecznie stosowane w połączeniu z pozostałym leczeniem farmakologicznym choroby zwyrodnieniowej stawów, ale powinny być stosowane jak najwcześniej, nawet przed zastosowaniem paracetamolu czy NLPZ. Osoby aktywne, narażone w przyszłości na wystąpienie zmian zwyrodnieniowych związanych z przeciążeniem, u których niejednokrotnie występują czynniki ryzyka związane z genetycznym uwarunkowaniem powstawania zmian zwyrodnieniowych mogą przyjmować leki z grupy SYSADOA jako prewencję zmian degeneracyjnych. 

Czy wszystkie sporty zimowe są obarczone dużym ryzykiem uszkodzeń dla naszego aparatu ruchu? Odpowiedź brzmi oczywiście – nie. O ile narciarstwo zjazdowe, snowboard czy hokej to dynamiczne sporty wymagające odpowiedniego wielotygodniowego przygotowania pod kątem umiejętności, siły i wytrzymałości, są również takie, których uprawianie nie stanowi dużego ryzyka, a dodatkowo łączą ze sobą przebywanie w pięknym terenie górskim z dużą aktywnością sportową oraz jazdą na nartach. Jest to coraz popularniejsza również w naszym kraju jazda na nartach biegowych. Może nie niesie ona ze sobą takich pokładów adrenaliny jak zjazd czarną trasą w Alpach, ale sprawia ogromną przyjemność oraz świetnie aktywizuje mięśnie w zasadzie w obrębie całego ciała. Obciążenia na stawach kończyn dolnych są tutaj zdecydowanie mniejsze, a ryzyko kontuzji spada również w sposób istotny. Sama, jako fanka tego rodzaju sportu serdecznie polecam go tym, dla których jazda zjazdowa niesie za sobą duże ryzyko wystąpienia kontuzji i dolegliwości w obrębie stawów. Obecnie przygotowanych jest już wiele malowniczych tras, wymagających pod kątem siły i wytrzymałości a oszczędzających dla powierzchni stawowych. 

Sporty uprawiane zimą stanowią pewne zagrożenie dla naszych stawów i całego układu ruchu. Prawidłowa technika, odpowiednie przygotowanie motoryczne i prewencja zmian zwyrodnieniowych stanowią podstawę do przygotowania do sezonu i zminimalizują ryzyko wystąpienia uszkodzeń. Warto więc już teraz rozpocząć przygotowania do sezonu zimowego.


Piśmiennictwo

  1. Boileau C. et al., Protective effects of total fraction of avocado/soybean unsaponifiables on the structural changes in experimental dog osteoarthritis: inhibition of nitric oxide synthase and matrix metalloproteinase-13, Arthritis Res Ther 2009, 11: R41.
  2. Charakterystyka produktu leczniczego PIASCLEDINE. Expanscience Laboratoires.
  3. Disease G. B. D. et al., Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories, 1990-2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. Lancet. 2018;392(10159):1789-858.
  4. Henrotin Y. E. et al., Avocado/soybean unsaponifiables increase aggrecan synthesis and reduce catabolic and proinflammatory mediator production by human osteoarthritic chondrocytes, J Rheumatol 2003, 30: 1825–1834.
  5. Henrotin Y. E. et al., Avocado/soybean unsaponifiables prevent the inhibitory effect of osteoarthritic subchondral osteoblasts on aggrecan and type II collagen synthesis by chondrocytes, J Rheumatol 2006, 33: 1668–1678.
  6. Henrotin Y. et al., Effects of three avocado/soybean unsaponifiable mixtures on metalloproteinases, cytokines and prostaglandin E2 production by human articular chondrocytes. Clin Rheumatol 1998, 17: 31–39.
  7. Samborski W., Brzosko M. Reumatologia praktyczna. Wolters Kluwer Polska, Kraków 2011: 279–291.

Przypisy